Gevelstenen

14 januari 2013 Erik Geleijns Boekgeschiedenis

In de hal op de eerste verdieping van het KB-gebouw ligt een van de gevelstenen van de oude KB. Tot 1982 was de Koninklijke Bibliotheek gevestigd in de Haagse binnenstad: in een statig achttiende-eeuws pand aan het Lange Voorhout nummer 34, en in een daarachter gelegen uitbreiding aan de Kazernestraat 39 uit het begin van de twintigste eeuw. Boven de deuren van beide panden waren gevelstenen ingemetseld.

De gevelsteen in de hal van de KB

De gevelsteen in de hal van de KB

De steen in de hal is die van het in de jaren tachtig gesloopte pand aan de Kazernestraat (waar ook de fameuze neogothische leeszaal van de 'oude KB' was) - zie de tweede foto. In keurige gouden letters staat er ‘KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK.’ op, inclusief punt. Aan het Lange Voorhout was een kleinere en veel oudere steen ingemetseld, met de tekst ‘BIBLIOTHECA REGIA’ - ook Koninklijke Bibliotheek, maar dan in het Latijn - zie foto 3. Die gevelsteen werd in 1820 aan het van oorsprong achttiende-eeuwse huis toegevoegd, toen de KB van het Mauritshuis verhuisde naar dit pand, het 'huis Huguetan'. Vóór die tijd was er een smeedijzeren hekwerk tussen de beelden boven de ingang. Dat blijkt uit een studie van de bouwgeschiedenis van het pand uit 1983.

De gevelsteen aan de Kazernestraat
2. De gevelsteen aan de Kazernestraat
Die aan het Lange Voorhout...
3. Die aan het Lange Voorhout...
4 ... en die van de Hoge Raad
4 ... en die van de Hoge Raad

Na de verhuizing van de KB naar het nieuwe gebouw naast het Centraal Station in 1982 vestigde de Hoge Raad zich in het pand aan het Lange Voorhout. De 'bibliotheca regia'-gevelsteen werd toen, ergens tussen 1982 en 1988, vervangen door een nieuwe, met de naam van de nieuwe bewoners erop - foto 4. Maar waar is de Latijnse gebleven?

Een mailtje naar de afdeling Monumentenzorg van Den Haag levert helaas geen uitsluitsel. De Rijksgebouwendienst, de beheerder van het pand aan het Lange Voorhout, weet het ook niet. Maar daar zoeken ze nog verder. Wel suggereert de RGD alvast dat de oude steen er misschien nog is, achter de huidige...

Het kan natuurlijk zijn dat de steen niet heel uit de gevel is gekomen en is afgevoerd, al zou dat wel even slikken zijn. Een collega suggereerde ook nog dat de 'hoge raad'-steen de oude gevelsteen is, waar de tekst 'bibliotheca regia' afgeslepen is. Ik weet niet of dat kan, en bovendien ziet de 'hoge raad'-steen er wel heel nieuw uit. Wie het weet mag het zeggen. Wordt hopelijk vervolgd.