Het beleg van Tunis. Een onbekende prent van Cornelis Anthonisz?

5 december 2019 Marieke van Delft Boekgeschiedenis

Al opruimend vind je nog wel eens wat. Zo kwam ik tussen papieren van mijn voorganger een briefje tegen waarop in de jaren tachtig van de vorige eeuw acquisitietitels gemaakt werden. De titel was incompleet en summier dus ik was benieuwd wat ervan gemaakt was. Al snel moest ik constateren: niets. Ik kon de signatuur niet in de catalogus terugvinden.

Het beleg van Tunis. Amsterdam, Jan Ewoudtsoon, [niet voor 1535].

Het beleg van Tunis. Amsterdam, Jan Ewoudtsoon, [niet voor 1535].

Jan Ewoudtsoon

Wat kunnen we op basis van deze gegevens over deze kaart zeggen? Jan Ewoudtsoon (ca. 1511-1564) was werkzaam in Amsterdam vanaf 1535. Hij noemt zich op deze kaart “figuer snijder”, dat is ook het beroep waarmee hij zijn carrière begon. Maar in 1546 verzocht hij ook boeken te mogen drukken en zo heeft hij tussen 1549 en 1560 ook een aantal boeken op de markt gebracht, waaronder een aantal muntboekjes en muntordonnanties. Bij de prent die nu in de KB aangetroffen is staat hij vermeld als drukker en dat was vermoedelijk ook zijn rol. In 1542 gaf hij een prent uit van een ander beleg in Noord-Afrika: het beleg van Algiers]. Die prent is gemaakt door de bekende prentmaker Cornelis Anthonisz.

Het beleg van Algiers. Amsterdam, Jan Ewoutsoon, 1542. Amsterdam, Rijksmuseum, RP-P-1932-123.

Het beleg van Algiers. Amsterdam, Jan Ewoutsoon, 1542. Amsterdam, Rijksmuseum, RP-P-1932-123.

In 1535 werd bij Tunis slag geleverd door Karel V en de Ottomaanse vloot onder leiding van admiraal Khair ad Din, die met dat enorme aantal schepen onder andere rooftochten uitvoerde langs de Italiaanse kusten. Karel V wilde dat een halt toeroepen. Bij Tunis werden de Ottomanen verslagen en de admiraal trok door naar Algiers, waar in 1541 ook gevochten werd. En daarvan heeft Cornelis Anthonisz dus de prent gemaakt die zich in het Rijksmuseum bevindt. Hoewel de belettering van de prent van Het beleg van Tunis afwijkt van die op de prent over Algiers, lijkt de stijl van beide sterk op elkaar. Het zou kunnen zijn dat ook die van Tunis dus ook van de hand van Cornelis Anthonisz is al staat zijn naam er niet op; misschien stond die op het verloren gegane gedeelte?

Uniek

Wat deze vondst extra bijzonder maakt is dat dit fragment voor zover ik heb kunnen nagaan uniek is. In geen enkel naslagwerk wordt deze druk van Ewoudtsoon genoemd: niet in de literatuur hieronder, niet in de Nederlandsche bibliographie van 1500 tot 1540 van Nijhoff en Kronenberg, niet in cartografische naslagwerken zoals Peter van der Krogts Koeman's Atlantes neerlandici of Monumenta cartographica Neerlandica van Günter Schilder en evenmin is de prent te vinden in bekende online bronnen zoals de Rijksstudio of de British Library. Voorlopig ga ik er dus maar vanuit dat het hier een unicum betreft. Maar wie weet mailt iemand me naar aanleiding van dit blog om me uit de droom te helpen.

Reacties

Dag Marieke,
Wat een prachtige vondst! Ik zou er graag eens met je over doorpraten! Ken je mijn artikel over Cornelis Anthonisz (Simiolus) en recent die van PieterMartens over Het Beleg van Algiers?
Hartelijke groet,
Daantje Meuwissen (d.meuwissen@vu.nl)

Dag Marieke,
Wat een prachtige vondst! Ik zou er graag eens met je over doorpraten! Ken je mijn artikel over Cornelis Anthonisz (Simiolus) en recent die van PieterMartens over Het Beleg van Algiers?
Hartelijke groet,
Daantje Meuwissen (d.meuwissen@vu.nl)

Hey Marieke,
Leuk stukje! Klinkt alsof je mooie dingen aan het doen bent :)

Groetjes,
Edo

Hey Marieke,
Leuk stukje! Klinkt alsof je mooie dingen aan het doen bent :)

Groetjes,
Edo

Elke conservator vindt wel onbekende zaken in de bestaande collectie, zo is mijn ervaring. Dat komt omdat ieder zijn eigen ervaring en interesse medebrengt, verschillend van de voorgangers. Dat is het leuke van dit beroep, geeft een heerlijke persoonlijke vreugde. Gelukwens!

Reageer op deze blog

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.
CAPTCHA
Deze vraag dient om te testen of u een menselijke bezoeker bent en om geautomatiseerde spam-inzendingen te voorkomen.

Lees meer blogs over dit thema: