Isaac Newton in de KB
1 december 2017 Marja Smolenaars Boekgeschiedenis

In een van de boekbanden in de collectie van de Koninklijke Bibliotheek zit een Book of Common Prayer uit 1635, een Engelse bijbel uit 1599 (maar eigenlijk uit 1633) en een Psalmboek uit 1633. De combinatie bijbel en psalmboek komt veel voor en ook in de collectie boekbanden zijn er diverse voorbeelden van te vinden. De boeken zelf zijn beslist niet uniek en er zijn vele exemplaren bewaard gebleven, maar deze band heeft toch iets bijzonders, namelijk een exlibris met het motto 'Philosophemur'.

In handschrift staat onderaan geschreven 'Case R. A.b. Barnsley'. Onder dit exlibris is nog vaag een ander, overgeplakt, exlibris zichtbaar met de naam Huggins. Dit geeft genoeg aanknopingspunten om op zoek te gaan naar degenen die dit boek in de loop der eeuwen in bezit hebben gehad. Het exlibris met de aantekening over Barnsley komt uit het Engelse landhuis Barnsley Park in Gloucestershire, waar de familie Musgrave woonde. Het ex-libris zelf is van James Musgrave (1727-1778), predikant in het plaatsje Chinnor in Oxfordshire. Van hem zijn de plaatsingsnummers die nog zichtbaar zijn linksboven op het voorplat, in dit geval 'C6-28'. Na de dood van James Musgrave verhuisde de bibliotheek naar Barnsley Park en werden de boeken voorzien van nieuwe plaatsingsnummers; dat zijn de handgeschreven nummers onder het exlibris, dus in dit geval 'Case R. A.b.'. In 1920 werd de bibliotheek geveild zonder dat iemand zich bekommerde om de herkomst en de boeken raakten geheel verspreid.

Titelpagina van de bijbel. Aanvraagnummer: KW 1746 D 7
Titelpagina van de bijbel. Aanvraagnummer: KW 1746 D 7
Voordekblad met ex libris. Aanvraagnummer: KW 1746 D 7
Voordekblad met ex libris. Aanvraagnummer: KW 1746 D 7

Newtons bibliotheek

James Musgrave had zijn exlibris geplakt over dat van zijn voorganger Charles Huggins wiens bibliotheek hij na diens dood in 1750 had gekocht voor £400. We kunnen nog vaag dit eerdere exlibris zien met de tekst ' Revd. Carol. Huggins, Rector of Chinner, in Com. Oxon.'. We kunnen echter nog een eerdere bezitter traceren, maar daarvoor moeten we eerst een uitstapje maken naar de bètawetenschap. Je verwacht het wellicht niet in een bibliotheek die niet direct de exacte wetenschappen als speerpunt heeft, maar ook de Koninklijke Bibliotheek heeft vele boeken in de collectie van en over Isaac Newton (1643-1727), de briljante wiskundige, astronoom en natuurkundige. Newtons Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (1687) legde de basis voor de huidige kennis over de mechanica, maar was dusdanig ingewikkeld dat de natuurkundige principes die hij beschreef soms pas jaren later begrepen werden nadat andere geleerden verklaringen en toepassingen hadden gepubliceerd.

In Engeland werden en worden testamenten niet noodzakelijkerwijs bewaard door een notaris en moeten de erfgenamen op zoek tussen het bezit van de overledene. Newton overleed in 1727 zonder een testament geschreven te hebben, althans, er is er nooit een gevonden. Zijn bezit, inclusief zijn bibliotheek, werd na zijn dood geveild om zijn schulden te kunnen afbetalen. John Huggins, een buurtgenoot van Newton, kocht het volledige boekenbezit voor £300 en gaf de boeken aan zijn zoon Charles Huggins, die recent het predikantschap in Chinnor had aanvaard. Of Charles echt zo blij zal zijn geweest met de boeken van Newton is de vraag, want er zaten wel heel erg veel boeken tussen over wis- en natuurkunde die Charles waarschijnlijk volkomen onbegrijpelijk vond en ook niet echt kon gebruiken bij zijn werk. Om nog maar niet te spreken van de alchemistische en heterodoxe werken die Newton bezat waar de Anglicaanse kerk zeker de wenkbrauwen bij gefronst zal hebben.

Newtons naam in Robert Boyle’s Experimentorum novorum physico-mechanicorum, London 1680. Bron:https://provenanceonlineproject.wordpress.com/2016/09/20/isaac-newtons-books/

Newtons naam in Robert Boyle’s Experimentorum novorum physico-mechanicorum, London 1680. Bron:https://provenanceonlineproject.wordpress.com/2016/09/20/isaac-newtons-books/

Ezelsoren

Heden ten dage zijn de meeste van Newton's boeken te vinden in Trinity College, Cambridge, maar ook duiken er zo nu en dan nog exemplaren op in het bezit van een bibliotheek of archief. Maar hoe weten we nu zeker dat dit boek echt van Isaac Newton is geweest? Het zou toch best via het eigen bezit van Charles Huggins bij de Musgraves terecht gekomen kunnen zijn? Newton had de eigenaardigheid om veel van zijn boeken te voorzien van ezelsoren. En niet zomaar een omgevouwen hoekje, nee, hij vouwde de punt van de bladzijde net zover omhoog of omlaag totdat het puntje precies wees naar een woord dat hij belangrijk vond. Helaas heeft het boek in de Koninklijke Bibliotheek geen ezelsoren, maar het is toch vrij zeker dat deze bijbel van Newton is geweest. De lijst van Newton's boeken die in 1978 werd opgesteld door John Harrison is op de website van het Newton Project gezet en daar zien we als nummer H186 de bijbel uit 1599. Ter bevestiging is contact opgenomen met Kees-Jan Schilt die zich voor het project intensief in de provenance van Newton's boeken heeft verdiept en volgens hem is dit boek inderdaad zo goed als zeker van Newton geweest. Het kan dan ook worden toegevoegd aan de lijst met getraceerde werken uit de Newton bibliotheek.

Reacties

Reageer op deze blog

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.
Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.

Lees meer blogs over dit thema: