Luxe in leer en linnen
23 november 2018 Erik Geleijns Boekgeschiedenis

Als je je bezighoudt met de vroegmoderne geschiedenis van Den Haag, is een van de boeken waar je niet omheen kunt 's-Gravenhage in zeven eeuwen van Hendrik Enno van Gelder. Het boek werd in 1937 in Amsterdam uitgegeven door J.M. Meulenhoff en gold tot de publicatie van Den Haag. Geschiedenis van de stad in 2004-2005 als het standaardwerk over de hofstad. Een paar jaar geleden kocht ik voor de spotprijs van 7 euro antiquarisch een exemplaar, dat bij nadere beschouwing behalve een schat aan informatie ook nog eens boekhistorische pret bleek te bieden.

Het KB-exemplaar NL 24 D 6852
Het KB-exemplaar NL 24 D 6852
De beide KB-exemplaren
De beide KB-exemplaren

Twee exemplaren

De KB bezit twee exemplaren van dit werk. Het ene staat zeer terecht opgesteld in de Leeszaal van Nederland (NL 24 D 6852) , het andere (963 E 8) wordt voor de eeuwigheid bewaard in de koelte en het duister van het magazijn. Het exemplaar in de Leeszaal is gebonden in een linnen band met in goud de titel, auteursnaam en de Haagse ooievaar erop gestempeld - op de rug staat ook nog de naam van de uitgever, J.M. Meulenhoff. Helaas ontbreekt aan dat exemplaar de titelpagina. Het andere exemplaar is voorzien van een vermoedelijk latere groene linnen (bibliotheek-)band zonder wat voor opsmuk dan ook - waarom weten we niet. Bij het herbinden is het boekblok netjes afgesneden, waardoor het nu ca. een centimeter kleiner is dan het leeszaalexemplaar. Het groene exemplaar heeft dan weer wel een titelpagina. Men zie de afbeelding.

Titelpagina van KB-exemplaar 963 E 8.
Titelpagina van KB-exemplaar 963 E 8.
Titelpagina van het exemplaar van de auteur
Titelpagina van het exemplaar van de auteur

Interessant is de mededeling op de achterkant van die titelpagina. Daar staat 'De eerste 50 exemplaren, welke van de pers kwamen, zijn gedrukt op Oud-Hollandsch papier Van Gelder, genummerd 1-50, en worden in geheel marokijnlederen band als luxe-editie in den handel gebracht.'

Achterkant van de titelpagina van KB-exemplaar 963 E 8.
Achterkant van de titelpagina van KB-exemplaar 963 E 8.
Achterkant van de titelpagina van het exemplaar van de auteur.
Achterkant van de titelpagina van het exemplaar van de auteur.

Nummer 37

De KB-exemplaren zijn niet gedrukt op 'Oud-Hollandsch papier Van Gelder' en niet genummerd. Het exemplaar van schrijver dezes wel: in mijn exemplaar staat achterop de titelpagina dezelfde mededeling als in het 'groene' KB-exemplaar, zij het dat de laatste punt een komma is geworden en er een regel aan toegevoegd is: 'waarvan dit is No. ......' Mijn exemplaar is nummer 37 van die 50 luxe-exemplaren. Het is ook een slag groter dan de KB-exemplaren, want het 'Oud-Hollandsch papier Van Gelder' is niet afgesneden.

Maar luxe-exemplaar ho maar. Anders dan je zou verwachten, is het boek niet gebonden in een 'marokijnlederen band' (een band van duur geitenleer), maar in een grijze linnen band met zwarte rug. Op het voorplat is, net als op het leeszaalexemplaar van de KB, in goud de titel en de naam van de auteur gestempeld, maar zonder de Haagse ooievaar. Op de rug staan naam en titel ook, maar op mijn exemplaar is een lijntje tussen beide toegevoegd, terwijl de naam van de uitgever onderaan ontbreekt.

De verklaring is waarschijnlijk eenvoudig. Kennelijk waren niet alle vijftig exemplaren van de luxe-editie van te voren gebonden; het was goedkoper om een exemplaar te laten binden op het moment dat het besteld werd. Maar als ze niet besteld werden, bleef je er mee zitten. Ik heb zo maar het idee dat dat met minimaal 14 resterende luxe-exemplaren het geval was, en dat Meulenhoff ze uiteindelijk in een eenvoudige linnen band verkocht heeft, met ongeveer dezelfde stempeling als de 'gewone' uitgave.

De drie exemplaren op een rijtje.

De drie exemplaren op een rijtje.

Lees meer blogs over dit thema: