Mozart in de KB

23 september 2013 Erik Geleijns Boekgeschiedenis

Afgelopen zondag fietste ik door het centrum van Den Haag. Dat kun je beter niet doen, in het weekend, want opschieten is er niet bij met al die horden kooplustige stadsgenoten. Wat wel opschiet is de bouw van Amadeus Den Haag, het winkel- en appartementencomplex dat verrijst op de hoek van de Grote Marktstraat en het Spui.

D.F. Scheurleer, Het muziekleven in Nederland in de tweede helft der 18e eeuw, titelpagina

D.F. Scheurleer, Het muziekleven in Nederland in de tweede helft der 18e eeuw, titelpagina

Scheurleer

Over Mozarts verblijf in de Republiek is een boekenkast volgeschreven, niet in de laatste plaats door de onvolprezen Daniel François Scheurleer. In 1883 publiceerde hij Mozart's verblijf in Nederland en het muziekleven aldaar in de laatste helft der achttiende eeuw. Nadat Scheurleer de beschikking had gekregen over afschriften van de brieven die Mozarts vader, Leopold, tijdens de reis stuurde aan zijn vriend Johann Lorenz Hagenauer in Salzburg, bewerkte hij zijn studie tot de mondvol Het muziekleven in Nederland in de tweede helft der 18e eeuw in verband met Mozart's verblijf aldaar (1909). Het eerste hoofdstuk van dat boek verscheen op zijn beurt een paar jaar later, in 1911, in een afzonderlijke uitgave onder de titel Het muziekleven in 's-Gravenhage in de tweede helft der 18e eeuw. Scheurleer was bankier, maar vooral muziekliefhebber, en zijn enorme collectie oude liedboeken werd in 1933 door de KB verworven.

Mozart in de krant

Sporen van het bezoek van de familie Mozart aan de Republiek zijn er ook in de KB-collectie. Om te beginnen geeft de Historische kranten-website voor de jaren 1765 en 1766 op dit moment 26 treffers op het zoekwoord 'mozart', met name advertenties voor uitgaven van composities van de 9-jarige Wolfgang en aankondigingen van concerten die hij met zijn zus Nannerl gaf in Amsterdam en Den Haag. Negen dagen na aankomst van de Mozarts in den Haag schreef de Oprechte Haerlemsche courant van 21 september 1765 al: 'De beroemde Musicus en Componist J.G. Wolfgang Mozart van Saltzburg, die maar 8 Jaaren oud is, heeft zyne uitmuntende Gaaven aan het Stadhouderlyk Hof laaten hooren, en draagt de verwondering en goedkeuring van een yder weg'. Vijf dagen later plaatsten de muziekuitgevers Jean Julien en Burghard Hummel in dezelfde krant een advertentie waarin muziek van Mozart werd aangeboden: 'By dezelve zyn mede in Commissie te bekomen: J.G.W. MOZART, 2 Clavecin Sonates met accomp. van een Viol, Op. I à ƒ 1-10. en 6 dito Sonates, Opera 3, à ƒ 5; zynde dit een Jongeling van 8 jaaren, dewelke onlangs uit Engeland in 's Hage aangekomen is. Mozart was overigens in september 1765 toch echt 9 jaar oud - hij werd geboren op 27 januari 1756.

C.E. Graaf, Op de installatie van zyn Doorluchtige Hoogheid Willem den Vyfden, 1766. Aanvraagnummer: 10 B 22
C.E. Graaf, Op de installatie van zyn Doorluchtige Hoogheid Willem den Vyfden, 1766. Aanvraagnummer: 10 B 22
Begin van de variaties
Begin van de variaties

Muziek voor de Stadhouder

Mozart bleef langer dan gepland in Den Haag; zowel Nannerl als hij kregen een aanval van tyfus te verduren. Het duurde tot december voordat Wolfgang weer op de been was, en het gezin verliet Den Haag pas op 24 januari 1766. Wolfgang en Nannerl gaven een aantal concerten in Amsterdam, maar in maart waren ze weer terug in Den Haag voor de inhuldiging van stadhouder Willem V. De hofcomponist, Christian Ernst Gra[a]f, had voor de gelegenheid een lied gecomponeerd met de titel Op de installatie van Zyn Doorluchtige Hoogheid Willem den Vyfden, erfstadhouder der Zeven Vereenigde Provincien, een stuk dat zonder pardon was afgevoerd naar de vergetelheid als de inmiddels 10-jarige Wolfgang er niet acht variaties op had geschreven. Uit het KB-exemplaar staan hiernaast het begin van de muziek van Graaf en het eerste blad van de variaties van Mozart - die overigens ook hier een jaar te jong wordt opgevoerd ('J.G.W. Mozart oud negen jaaren'). Op Youtube staan verschillende uitvoeringen.

Het bleef niet bij dit stuk; Mozart componeerde ter gelegenheid van de festiviteiten ook nog een stuk 'muzikale wartaal', het Gallimathias musicum. Mozarts handschrift van dat stuk, dat overigens ook uit de collectie van Scheurleer stamt, bevindt zich in het Nederlands Muziekinstituut. Ook daarvan zijn op Youtube verschillende uitvoeringen te vinden.
(Wordt vervolgd)