Onder vertalers van Russische literatuur
18 november 2016 Paul van Capelleveen Boekgeschiedenis

Vertalers hebben nogal eens kritiek op elkaar, maar er zijn ook voorbeelden van bewondering en vriendschap. Zo schreef Kees Verheul met de hand een opdracht in een exemplaar van het door hem vertaalde 'Wie een hoefijzer vindt' van de Russische schrijver Osip Mandelstam: ‘Voor Marko “il miglior fabbro” 23.II.82 KV’.

En Rusland - dat ben jij...  (1963)
En Rusland - dat ben jij... (1963)

En Rusland - dat ben jij... (1963): opdracht van Marko Fondse aan Jan Boon

Anatoli Koeznetsov, Babi Jar: een documentaire roman (1967): vertaling: Marko Fondse
Anatoli Koeznetsov, Babi Jar: een documentaire roman (1967)

Anatoli Koeznetsov, Babi Jar: een documentaire roman (1967): vertaling: Marko Fondse

Anatoli Koeznetsov, Babi Jar: een documentaire roman (1967)
Opdracht van Marko Fondse in Babi Jar (1967)

Anatoli Koeznetsov, Babi Jar: een documentaire roman (1967): opdracht van Marko Fondse

Alexeï Tchapigin, Stjepan Razin de kozakkenrebel (1939)
Alexeï Tchapigin, Stjepan Razin de kozakkenrebel (ca. 1939)

Alexeï Tchapigin, Stjepan Razin de kozakkenrebel (ca. 1939)

'Met aversie vertaald'

In 1967 publiceerde Marko Fondse zijn vertaling van Anatoli Koeznetson, Babi Jar. Een documentaire roman. Het boek vertelt het gruwelijke verhaal van de moord op tienduizenden Joden in het ravijn Babi Jar in Kiev gedurende de Tweede Wereldoorlog. Een jaar na de publicatie van deze vertaling vluchtte de auteur naar het westen en vertelde hij dat de eerdere uitgave door de Sovjet-autoriteiten was ‘verbeterd’.

Fondse gaf een exemplaar van het boek aan Dolf Verspoor (1917-1994), vertaler Spaans, Engels, Frans, Duits en Italiaans. Verspoor vertaalde nooit teksten uit het Russisch. De handgeschreven opdracht in Babi Jar van Fondse aan Verspoor luidt: ‘Voor Dolf Verspoor, die zoiets niet eens lezen zou, laat staan vertalen. Met alle verontschuldiging voor het beroerde ziekbed-Nederlands, maar met alle genegenheid van Marko Fondse die dit boek met aversies vertaalde.’ Die aversies zullen met de beschreven moordpartijen te maken hebben.

Deze drie opdrachtexemplaren maken deel uit van een omvangrijke collectie in het Nederlands vertaalde Russische literatuur vanaf de achttiende eeuw die de KB in 2013 kon verwerven van verzamelaar Cees Willemsen. De collectie is inmiddels beschikbaar voor onderzoek.

F. Dostoïevsky, Wroeging (1896)

F. Dostoïevsky, Wroeging (1896)

De verzameling is breed en bevat allerlei genres, van romans tot toespraken en politieke pamfletten, waaronder natuurlijk de werken van de Grote Russen, zoals Gogol en Dostojevski, maar ook historische romans, bijvoorbeeld Stjepan Razin de kozakkenrebel.

Van de meeste uitgaven zijn alle drukken in alle uitvoeringen aanwezig: ingenaaid, gebonden, vaak met stofomslag of in luxe edities. Bibliofiele en geïllustreerde uitgaven zijn ruim vertegenwoordigd, net als edities uit de tijd van de Sovjet Unie.

De verzameling vertaalde Russische literatuur (Collectie Cees Willemsen) bestaat uit enkele duizenden uitgaven. De KB blijft de collectie aanvullen. Zo werd onlangs een exemplaar verworven van het script van Gogols De revisor. Dit was het exemplaar dat Henk van Ulsen gebruikte voor zijn rol in dit stuk bij de Nederlandse Comedie in 1968-1969 en staat van begin tot einde vol met zijn aantekeningen en doorhalingen.

I.W. Gogolj, De mantel (1906)
I.W. Gogolj, De mantel (1906)

I.W. Gogolj, De mantel (1906)

N.W. Gogol, De revisor (1968-1969): met aantekeningen en onderstrepingen door Henk van Ulsen voor zijn rol in dit stuk bij de Nederlandse Comedie in 1968-1969
N.W. Gogol, De revisor (1968-1969): met aantekeningen door Henk van Ulsen

N.W. Gogol, De revisor (1968-1969): met aantekeningen en onderstrepingen door Henk van Ulsen voor zijn rol in dit stuk bij de Nederlandse Comedie in 1968-1969

N.W. Gogol, De revisor (1968-1969): met aantekeningen door Henk van Ulsen
N.W. Gogol, De revisor (1968-1969): met aantekeningen door Henk van Ulsen

N.W. Gogol, De revisor (1968-1969): met aantekeningen en onderstrepingen door Henk van Ulsen voor zijn rol in dit stuk bij de Nederlandse Comedie in 1968-1969

Deze boeken zijn nu te zien in de vitrine bij de Leeszaal Bijzondere Collecties (vanaf 18 november 2016 tot half januari 2017).