Op zoek naar Marcel Proust
27 december 2012 Paul van Capelleveen Boekgeschiedenis

Tussen Kerstmis en Nieuwjaar gaan familieleden elkaar ook uit den vreemde opbellen en aanschrijven en dan komen ongekende wensen boven tafel. Uit Frankrijk kwam het bericht over een onbeheersbare Prousthonger.

Deel IV-VII van Marcel Proust, Op zoek naar de verloren tijd. - Amsterdam: De Bezige Bij, 2002
Voorzijde omslag van Marcel Proust, De tijd hervonden. - Amsterdam: De Bezige Bij, 2002
Voorzijde omslag van Marcel Proust, De tijd hervonden. - Amsterdam: De Bezige Bij, 2002
Voorzijde omslag van Marcel Proust, Sodom en Gomorra. - Amsterdam: De Bezige Bij, 2002
Voorzijde omslag van Marcel Proust, Sodom en Gomorra. - Amsterdam: De Bezige Bij, 2002

Combray was doorgeworsteld, In de schaduw van de bloeiende meisjes had de Normandische kust voorgetoverd en inmiddels was het zwierige en zware partyleven van de Parijse bel époque aangebroken in De kant van Guermantes. De verslaving aan Proust had wortel geschoten, maar, haardvuur of niet, er rees een probleem: de rest van de romancyclus ontbrak.

Een computer is niet in huis. De Franse antiquaren doen niet in Thérèse Cornipsvertalingen. Zeker, op de wekelijkse markt zijn klamme folio-pockets te koop. Sterker, ook Nederlandse boeken worden er verkocht. Toen ik eerder dit jaar in de streek was, stond in het rijtje van de slagerskraam, de winterjassenverkoper en de inheemse rozenteler een bestelwagen van een Nederlandse émigrée, die haar hele boekenkast op schragen tafels had uitgestort. Daar zat echter geen Proust bij. Geen literatuur van enige betekenis trouwens. Het was meer het uien- en bietenechelon van het romanwezen: Jan de Mens, Willy Corsari, Toon Kortooms.

Per telefoon nu dus het decreet: stuur snel de rest van de Proust-cyclus zodat er tot ver in het nieuwe jaar prettig leesvoer bij de open haard is. Dat bleek moeilijker dan beloofd. In de boekwinkel is geen Proust in het Nederlands meer verkrijgbaar en herdrukken staan niet op stapel. Ook niet als e-book. Het tweedehands aanbod biedt geen volledige reeks van de vertalingen: bij Antiqbook of Boekwinkeltjes kun je de eerste delen nog wel kopen, de latere delen zijn zeldzaam en prijzig. Komt niemand verder dan de eerste helft? Bij de openbare bibliotheken in de grote steden kun je nog steeds terecht – en natuurlijk ook in de Koninklijke Bibliotheek waar alle vertalingen in alle edities te lezen zijn, maar daar heeft de Franse familie niet veel aan op korte termijn. Ik ga die 1673 pagina's niet allemaal voor ze kopiëren en ze hebben liever een boek in handen dan losse blaadjes.

Hoe kan het toch, dat een zo omvangrijke reeks vertalingen nu zo schaars is? Blijven de Proust-liefhebbers hun boekenkasten koesteren tot ver na hun eigen dood? Heeft de stripversie van Stéphane Heuet de plaatjesloze uitgaven van De Bezige Bij verdrongen? Zien handelaren niets meer in vertalingen van Franse literatuur en nemen ze de moeite niet meer ze in hun online catalogi aan te bieden of gooien ze de boeken ongeprijsd bij het afval? Wat zou je het een lezer graag gunnen om Proust voor de eerste keer van voren naar achteren te lezen, van Swann via Guermantes naar Albertine en naar 'De tijd hervonden'... Met kat of kip op schoot.

Meest recente uitgave van Op zoek naar de verloren tijd:
Op zoek naar de verloren tijd / Marcel Proust ; vert. [uit het Frans]. - Amsterdam: De Bezige Bij, 2002-2009.
Bijzondere Franse geïllustreerde Proust-uitgave uit de Koopman Collectie:
Journées de lecture / Marcel Proust ; eaux-fortes orig. de Pierre Lesieur. - [Paris]: Livre contemporain: Bibliophiles franco-suisses, 1969.
Door Kees van Dongen geïllustreerde Franse uitgave:
À la recherche du temps perdu / Marcel Proust ; éd. ill. de 77 aquarelles par Van Dongen. - Paris : Gallimard, 1947.
Verstripte versie van Op zoek naar de verloren tijd:
Op zoek naar de verloren tijd / [naar] Marcel Proust ; [vert. uit het Frans] ; tek. en inkleuring Stéphane Heuet. - Amsterdam [etc.]: Atlas, 2002-[lopend].