Uit de bibliotheek van William Morris
14 juni 2019 Paul van Capelleveen Boekgeschiedenis

Opnieuw hebben we twee boeken gevonden die eind negentiende eeuw bij William Morris thuis in de kast stonden. In totaal zijn er nu vier bijzondere boeken uit de privébibliotheek van deze voorvechter van de Arts & Crafts en de oprichter van de Kelmscott Press in de KB bekend.

Label in de boeken van William Morris

Label in de boeken van William Morris

Morris veranderde de vormgeving van het boek door nieuwe eisen te stellen aan materialen en lay-out. Daarvoor gebruikte hij middeleeuwse handschriften en vroege drukken ter inspiratie en die voorbeelden verzamelde hij in zijn eigen bibliotheek in Kelmscott Manor. Dat is van alle tijden. Veel grafisch ontwerpers van nu doen het hem na, al kiezen ze vaak andere voorbeelden. Irma Boom, bijvoorbeeld, bouwt aan haar eigen bibliotheek om te onderzoeken hoe het boek vernieuwd kan worden op basis van oudere publicaties en manuscripten.

Vijf jaar geleden schreef ik over twee boeken uit de collectie van de KB met deze bijzondere herkomst: de bibliotheek van Kelmscott House. Toen ging het om een handschrift en een oude druk. Dankzij recent provenance-onderzoek in de KB - te volgen via Material Evidence in Incunabula (MEI) - zijn nog twee werken uit zijn privéverzameling in de KB opgedoken. Net als de andere twee tonen ze een mooie lange herkomstgeschiedenis.

Incunabel uit Oxford, 1482

De ene uitgave is beschreven in MEI.

Binnenzijde voorplat (Liber moralium super threnis Ieremiae, 1482)
Binnenzijde voorplat (Liber moralium super threnis Ieremiae, 1482)

Binnenzijde voorplat (Liber moralium super threnis Ieremiae, 1482)

Ex-libris van Richard Bennett (Liber moralium super threnis Ieremiae, 1482)
Ex-libris van Richard Bennett (Liber moralium super threnis Ieremiae, 1482)

Ex-libris van Richard Bennett (Liber moralium super threnis Ieremiae, 1482)

Dat is waarschijnlijk het moment geweest waarop de volgende eigenaar van zich kon laten spreken, wellicht via tussenkomst van antiquaar Quaritch. Die eigenaar was William Morris. Hij bracht niet zelf een ex-libris aan - een label met de Kelmscott House-herkomst werd na zijn dood in de boeken geplakt: 'From the Library of William Morris Kelmscott House Hammersmith'. Hij overleed in 1896.

De volgende eigenaar was een verzamelaar uit Manchester, namelijk de industrieel Richard Bennett (1849-1930). Hij kocht in 1897 bijna de hele bibliotheek van Morris uit diens nalatenschap aan en een selectie van die verzameling verhuisde naar Manchester. De rest bleef in Londen achter bij de bemiddelaar Pickering & Chatto en dat deel - Bennett had al meteen gezegd dat hij niet alles wilde behouden - werd verkocht bij Sotheby's, weer een jaar later, in 1898.

De veilingcatalogus noemt het KB-boek echter niet - het werd in 1898 namelijk niet geselecteerd voor de verkoop en Bennett heeft het wél mee naar huis genomen. Uiteindelijk is het direct vanuit zijn bibliotheek terecht gekomen op de schappen van de New Yorkse verzamelaar John Pierpont Morgan.

Ex-librissen in convoluut, beginnend met Minorica elucidativa (circa 1502)
Ex-librissen in convoluut, beginnend met Minorica elucidativa (circa 1502

Ex-librissen in convoluut, beginnend met Minorica elucidativa (circa 1502)

Drukkersmerk in Defensorium et declaratio priuilegiorū fratrum mendicātium  (1508) (in convoluut beginnend met Minorica elucidativa, circa 1502)
Drukkersmerk in Defensorium et declaratio priuilegiorū fratrum mendicātium (1508) (in convoluut beginnend met Minorica elucidativa, circa 1502)

Drukkersmerk in Defensorium et declaratio priuilegiorū fratrum mendicātium (1508), (in convoluut beginnend met Minorica elucidativa, circa 1502)

Daarna is het in een Nederlandse verzameling beland. Het tweede ex-libris vermeldt de initialen UP en die staan voor de papierhandelaar en bibliofiel Ulco Proost (1885-1966). Zijn collectie werd in 1967 bij Beijers in Utrecht geveild.

De KB kocht het echter enkele jaren later, in 1970, uit een catalogus van L. Rosenthal's Antiquariaat in Hilversum. Het jaarverslag vermeldt nog een interessante toevoeging aan de herkomstgeschiedenis. Het blijkt dat dit convoluut namelijk in 1939 werd gekocht bij de Londense antiquaar Goldschmidt en wel uit diens catalogus 32 (daarin nummer 31). Die aankoop werd gedaan door een Nederlandse antiquaar, namelijk M. Nijhoff en die deed dat met een heel speciaal doel: zo kon bibliograaf mej. M.E. Kronenberg de twee Nederlandse drukjes beschrijven en opnemen in haar bibliografie van vroege Nederlandse drukken. Later is het geheel aangekocht door Ulco Proost.

Proost liet zijn ex-libris ontwerpen door Jacob Nuiver (1892-1953): zijn initialen J en N zijn leesbaar. De tekst is verder weinig inventief: rondom een afbeelding van een opengeslagen boek staan vier keer de woorden 'Ex Libris', maar wel in vier verschillende (getekende) lettertypen: middeleeuws handschrift, civilité, gotisch en romein (zie daarover Nynke Leistra, 'Binding met de band'). Die vier lettertypen kunnen staan voor de uiteenlopende handschriften, oude en nieuwe boeken die Proost in zijn collectie bijeenbracht.

Reacties

I just like the helpful info you supply on your articles. I will bookmark your blog and take a look at once more here regularly. I'm somewhat sure Ill learn a lot of new stuff right right here! Best of luck for the following! ekbdfcafcfeg

Reageer op deze blog

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.

Lees meer blogs over dit thema: