Van Sorghvliet tot Catshuis

20 april 2012 Erik Geleijns Boekgeschiedenis

De ambstwoning van de minister-president was de afgelopen weken het toneel van de 'tussenformatie' van de 'gedoogcoalitie' – aan neologismen geen gebrek tijdens deze kabinetsperiode.

Gegraveerde titelpagina
Gegraveerde titelpagina
Op ‘t gesichte van een mol...
Op ‘t gesichte van een mol...

Het aan de Adriaan Goekooplaan in Den Haag gelegen huis dankt zijn naam aan de rechtsgeleerde, politicus, maar vooral dichter Jacob Cats (1577-1660), die in Den Haag het ambt van raadpensionaris bekleedde. In 1652 nam hij het door de Haagse architect Claes Dircx van Balckeneynde gebouwde huis in bezit. Cats noemde het huis en het omringende landgoed 'Sorghvliet' en zoals het een dichter betaamt, liet hij zich inspireren door de natuur om het huis en schreef hij er een gedicht over.

In 1655 verscheen bij de Amsterdamse uitgever Jan Jacobsz Schipper Cats' Ouderdom, buyten-leven en hof-gedachten, op Sorghvliet. Die ‘hof-gedachten’ zijn ‘Invallen by gelegentheyt, oft op't gesichte van boomen, planten, bloemen, kruyden, en diergelijke aerdt-gewassen, verweckt in 't buyten-leven, van den schryver, op Sorgh-vliet'. Het (lange) gedicht is opgedragen aan Cats' kleinkinderen en bestaat uit overdenkingen op bijvoorbeeld kikkers (‘het is soo naeckt gelijck een pier, en echter 't is een vrolijck dier’), op de komst van de lente, of op ‘t gesichte van een mol, die, uyt d'aerde kruypende, van een reyger of diergelijken vogel, wiert opgegrepen’. Cats verwoordde als geen ander de zeventiende-eeuwse calvinistische moraal, en alle waarnemingen worden dan ook gepresenteerd als gelijkenissen waaruit nuttige lessen te leren zijn. Om een voorbeeld te geven:

Wilt ghy uw' boomen sien, vol schoone vruchten, groeyen,
Ghy moets' op haren tijdt, en na den reghel, snoeyen,
Een die een dertel kindt, laet na sijn wille doen,
Die plukt noyt rijpe vrucht van al haer jeuchdig groen.

Na Cats' dood kwamen huis en landgoed in het bezit van de regentenfamilie Bentinck. In de achttiende eeuw werden er op Sorghvliet prachtige tuinen aangelegd, die echter in de negentiende eeuw plaatsmaakten voor een grasveld. Langzaam maar zeker werd het landgoed bebouwd. Het Statenkwartier, het Vredespaleis (1913) en het Gemeentemuseum (1935) liggen op het voormalige grondgebied van Sorghvliet. Sinds 1963 is het Catshuis de officiële ambstwoning van de Nederlandse minister-president, al was Dries van Agt (premier van 1977-1982) de laatste die er ook daadwerkelijk woonde.