Wilt u de Totale Tolstoi?
4 november 2013 Paul van Capelleveen Boekgeschiedenis

Afgelopen zaterdag schreef Joost Zwagerman in de Volkskrant over Wat is kunst? van Lev Tolstoi (1828-1910). Dit traktaat behoort tot de late, christelijke geschriften van de Russische auteur.

Titelpagina van Lev Tolstoi, Wat is kunst (1899)

Titelpagina van Lev Tolstoi, Wat is kunst (1899)

Tolstoi in Nederlandse vertaling

Maar die late pamfletten vonden wel degelijk al veel eerder hun weg naar de Nederlandse lezer. Een eerste vertaling van Wat is kunst? verscheen al meer dan een eeuw geleden, in 1899, bij uitgever S.L. van Looy. Dit was niet een vertaling naar het Russisch, maar - zoals toen gebruikelijk - via een tussentaal en de titelpagina vermeldt: 'uit het Engelsch door J. Sevenster, (predikant te Beets)'.

Het is overigens wel vermakelijk te lezen hoe Tolstoi te keer gaat tegen de moderne schrijvers, zoals Charles Baudelaire. Over een van diens gedichten schrijft hij: 'Hoe is 't mogelijk, dat de maan schijnt te leven en te sterven aan een koperen hemel? En hoe kan sneeuw schitteren als goud? Het heele ding is niet alleen onverstaanbaar, maar, terwijl 't voorgeeft een indruk teweeg te brengen, loopt 't over van onnauwkeurige vergelijkingen en woorden' (1899, p. 124). Tolstoi als een onverbeterlijke Droogstoppel! Over de symbolist Stéphane Mallarmé schrijft hij: 'Ik heb verscheidene gedichten van Mallarmé gelezen en zij hebben evenmin eenige beteekenis' en hij denkt dat die auteur er op uit is om niet begrepen te worden. Nu waren er meer

critici die moeite hadden met Mallarmé: Tolstoi was geen uitzondering.De christelijke Tolstoi

Wat Tolstoi zoekt in de kunst is de christelijke leer en vervolgens eist hij bezieling, maar intussen maakt hij de hele culturele wereld uit voor idioten. Zwagerman schrijft dan ook: 'Godallemachtig - is er dan niemand in de kunst die deugt?' Inderdaad! Zelfs Tolstoi's eigen werk wordt verworpen. In een voetnoot schrijft Tolstoi: 'Ik moet bovendien even zeggen dat ik mijn eigen artistieke producties tot de categorie der slechte kunst reken, behalve het verhaal: God ziet de Waarheid, dat een plaats zoekt in de eerste klasse, en De gevangene van den Kaukasus, dat tot de tweede behoort' (1899, p. 234). Exit Oorlog en vrede dus!