Liefde, lyriek en linten

9 februari 2021 Rens Top Boekkunst en geïllustreerde boeken

Op 17 juni 1777 trouwde Lambertus Kock, in Amsterdam, met Clara Aletta Halmans, een heuglijke dag. Bij uitgeverij Crajenschot verscheen voor die gelegenheid een huwelijksgedicht; Ter bruilofte van den heer Lambertus Kock en jongkvrouwe Clara Aletta Halmans. In den Echt Veréénigd binnen Amsterdam, den 17den van Wiedemaand, des Jaars 1777. Te Amsterdam, by T. en J.A. Crajenschot, Boek- en Papierverkoopers, 1777 (signatuur 1756 B 105)

Ter bruilofte van den heer Lambertus Kock en jongkvrouwe Clara Aletta Halmans. In den Echt Veréénigd binnen Amsterdam, den 17den van Wiedemaand, des Jaars 1777

Ter bruilofte van den heer Lambertus Kock en jongkvrouwe Clara Aletta Halmans. In den Echt Veréénigd binnen Amsterdam, den 17den van Wiedemaand, des Jaars 1777. Signatuur 1756 B 105.

Dergelijke uitgaven, z.g. gelegenheidsgedichten, werden vanaf de 17e eeuw in kleine oplagen gedrukt bij bijzondere gelegenheden als benoemingen, sterfgevallen, huwelijken en jubilea.

Gezien de voor de betrokkenen veelal belangrijke gebeurtenis, werd er, als de mogelijkheden het toelieten, veel aandacht besteed aan het uiterlijk van deze uitgaven. Er zijn voorbeelden met fraaie knipsels, gekleurde illustraties en luxueuze banden.

Het bovengenoemde bruidspaar koos voor een kalfslerenband, met op voor- en achterplat datum en naam in goud gestempeld. Opvallend zijn de fraaie linten, die voorzien zijn van groen/witte kwasten. Constructief hebben deze sluitingen weinig nut, het boek sluit ook zonder linten heel behoorlijk. Het is een puur esthetische toevoeging, een luxueus detail.

George Wilhelm Nieman en Elisabeth Duisenberg trouwden op 22 april 1755, en ook voor dit huwelijk verscheen destijds een huwelijksgedicht. Huwelykszangen ter bruilofte van den heere George Wilhem Nieman en ... Elisabeth Duisenberg. Egtelyk vereenigt binnen Amsterdam, den 22 van Grasmaand, Anno MDCCLV (signatuur 1756 B 102)

De kalfslerenband werd ook ditmaal fraai versierd met tekst en ornamenten in goud. Zeer bijzonder zijn de linten, geweven in zilverdraad en verschillende kleuren zijde. De voorstelling heeft duidelijk betrekking op de liefde: een putto die een pijl op zichzelf richt, staande op een basement met bloemen.

Het maken van dergelijke linten behoorde niet tot het werk van de binder. Professionele borduurwerkers maakten deze delicate textilia. Er is een zeldzaam stalenboekje bewaard gebleven, geveild bij Bubb Kuyper in 1991, waarin een waarschijnlijk Haarlemse fabrikant verschillende monsters van sluitlinten opnam. Het Staal Boekje van Goude & Zilvere Linten vermeld ook details over productie, kosten, lonen en de benodigde grondstoffen. Op een (matige) opname van het boekje, zien we een sluitlint dat opvallend overeenkomt met de linten een het huwelijksgedicht van het echtpaar Nieman-Duisenberg.

Huwelykszangen ter bruilofte van den heere George Wilhem Nieman en ... Elisabeth Duisenberg. Egtelyk vereenigt binnen Amsterdam, den 22 van Grasmaand, Anno MDCCLV
Huwelykszangen ter bruilofte van den heere George Wilhem Nieman en ... Elisabeth Duisenberg. Egtelyk vereenigt binnen Amsterdam, den 22 van Grasmaand, Anno MDCCLV

Signatuur 1756 B 102

Staal Boekje van Goude & Zilvere Linten
Staal Boekje van Goude & Zilvere Linten

De band die gemaakt werd voor het huwelijksvers van Jacobus Franciscus Hooft van Huysduynen, en mejuffrouwe Alida Hooghart, werd gebonden in rood marokijn, met een ingelegd stuk groen geverfd perkament, een technisch lastig te verwerken combinatie. Het geheel werd met bladgoud gedecoreerd door middel van rollen en stempels. Ter bruilofte van den heere Jacobus Franciscus Hooft van Huysduynen, en mejuffrouwe Alida Hooghart. In den Echt Vereenigt binnen Meydrecht, op Dinsdag, den 25sten en gevierd binnen Amsterdam, den 26sten van Oogstmaand 1757 (signatuur 1756 B 104)

De zijden linten, in groen en wit, zijn voorzien van enkele speelkaarten. Deze zeer bijzondere toevoeging heeft ongetwijfeld een symbolische betekenis, enigszins vergelijkbaar met de putti op de eerder besproken band. Een eenduidige verklaring is lastig. In de emblemata literatuur is het kaartspel veelal een waarschuwing voor het gevaar van het spel, het leidt tot bankroet, of zorgt voor ongeluk.

Ter bruilofte van den heere Jacobus Franciscus Hooft van Huysduynen, en mejuffrouwe Alida Hooghart. In den Echt Vereenigt binnen Meydrecht, op Dinsdag, den 25sten en gevierd binnen Amsterdam, den 26sten van Oogstmaand 1757

Ter bruilofte van den heere Jacobus Franciscus Hooft van Huysduynen, en mejuffrouwe Alida Hooghart. In den Echt Vereenigt binnen Meydrecht, op Dinsdag, den 25sten en gevierd binnen Amsterdam, den 26sten van Oogstmaand 1757. Signatuur 1756 B 104.

Mogelijk dat de kaarten de jonggehuwden moesten wijzen op hun verantwoordelijkheden. In de 18e eeuw is het bovendien niet altijd duidelijk in hoeverre liefde het leidende argument was voor een huwelijk. Het is verleidelijk om voor Jacobus van Huysduinen en zijn bruid van een positieve connotatie uit te gaan: de kaarten verwijzen naar geluk en het liefdesspel.