Ontdekkingen: de 'vroege' Toon Tellegen
20 februari 2018 Paul van Capelleveen Boekkunst en geïllustreerde boeken

Toon Tellegen is nu bekend als dichter (vanaf 1980) en auteur van jeugdboeken (vanaf 1984), maar hij begon als toneelschrijver en maker van kunstenaarsboeken in de jaren zestig en zeventig. Tot voor kort was van de ‘vroege Tellegen’ niets in bibliotheekcollecties te vinden. Nu zijn er een paar te zien in de vitrine bij de leeszaal Bijzondere Collecties.

Toon Tellegen, David Salle, Emptiness Revealed (1976)

Toon Tellegen, David Salle, Emptiness Revealed (1976)

In 1966 publiceerde De Bezige Bij een toneelstuk dat werd opgevoerd bij het lustrum van het Utrechtsch Studenten Corps. Jimmy Walker. Tellegen schreef het samen met Hiel Goslinga. Beide auteurs studeerden medicijnen, Tellegen was 25 jaar oud en zesdejaarsstudent. Het stuk gaat over de burgemeester van New York, Jimmy Walker (1881-1946), die tegen de ‘drooglegging’ en voor de bokssport was. Volgens de kritiek probeerden de auteurs niet om ‘enige diepgang aan hun stuk te geven’; het ging vooral om de luchthartigheid van de ‘roaring twenties’. Tellegen zou in 1969 zijn eerste literaire prijs in ontvangst nemen voor een toneelstuk; Goslinga verliet het literaire pad.

Toon Tellegen, Hiel Goslinga, *Jimmy Walker*  (1966)
Toon Tellegen, Hiel Goslinga, Jimmy Walker (1966)

Toon Tellegen, Hiel Goslinga, Jimmy Walker (1966)

Toon Tellegen, Hiel Goslinga, *Jimmy Walker*  (1966)
Toon Tellegen, Hiel Goslinga, Jimmy Walker (1966)

Toon Tellegen, Hiel Goslinga, Jimmy Walker (1966)

Achterop Jimmy Walker werd vermeld dat Tellegen een kenner van Tolkien en Joyce was, vooral van diens Finnegans Wake. Hij werkte aan een (niet gepubliceerde) Nederlandse woordenlijst voor een ‘Finnegans Wake lexicon’. Veel later zou hij een nawoord schrijven bij de nieuwste Nederlandse vertaling van Ulysses door Henkes en Bindervoet (Ulixes, 2012).

Geert Voskamp [zeefdrukken], Toon Tellegen [tekst]. A Miracle (1969)
Geert Voskamp [zeefdrukken], Toon Tellegen [tekst]. A Miracle (1969)

Geert Voskamp [zeefdrukken], Toon Tellegen [tekst]. A Miracle (1969)

Geert Voskamp [zeefdrukken], Toon Tellegen [tekst]. *A Miracle* (1969)
Geert Voskamp [zeefdrukken], Toon Tellegen [tekst]. A Miracle (1969)

Geert Voskamp [zeefdrukken], Toon Tellegen [tekst]. A Miracle (1969)

Geert Voskamp [zeefdrukken], Toon Tellegen [tekst]. *A Miracle* (1969)
Geert Voskamp [zeefdrukken], Toon Tellegen [tekst]. A Miracle (1969)

Geert Voskamp [zeefdrukken], Toon Tellegen [tekst]. A Miracle (1969)

A Miracle

Tellegen schreef ook in het Engels, vooral voor projecten in samenwerking met kunstenaars. In 1969 verscheen A Miracle met zeefdrukken van Geert Voskamp (1934), een kunstenaar die met anderen nieuwe wegen zocht om publiek vertrouwd te maken met kunst. Van A Miracle verschenen honderd exemplaren, uitgegeven door galerie Mandelgang Editie in Groningen.

In het prozafragment fantaseert de verteller over een kolom van stilte die zich boven zijn kamer verheft, tot boven de wolken, tot in de uithoeken van het universum. En eenzelfde kolom van stilte volgt hij naar beneden, door de aarde, en door de lucht aan de andere kant van de planeet en zo verder tot de andere uiterste hoek van het universum. Als de verteller in deze kolom iets zou zeggen, zou het wet worden. Hij zou bijvoorbeeld kunnen zeggen: 'frosty weather'. Dan verbeeldt hij zich dat een 'mad man' zijn kamer binnendringt en precies die woorden uitspreekt. De vrouw in zijn kamer begrijpt dat het een wonder is.

Emptiness Revealed

In 1976 werkte Tellegen samen met twee kunstenaars aan enkele unieke kunstenaarsboeken. Marc Terstroet (met wie Tellegen veel later opnieuw zou samenwerken) maakte tekeningen voor Emptiness Slowly Filled (1976). Dit boekje in één exemplaar was gebaseerd op een eerdere uitgave uit hetzelfde jaar: Emptiness Revealed. De prozatekst daarin cirkelt om een contactadvertentie van een ‘lege’ en ‘licht wiskundige’ jonge man die een jonge vrouw zoekt om de ‘leegte’ mee te delen. De tekst werd door kunstenaar David Salle (1952) op briefkaarten gereproduceerd en bewerkt. Ze zijn gebundeld door middel van een plastic klemrug (typisch voor goedkope uitgaven uit de jaren zeventig).

Toon Tellegen, David Salle, Emptiness Revealed (1976)
Toon Tellegen, David Salle, Emptiness Revealed (1976)

Toon Tellegen, David Salle, Emptiness Revealed (1976)

Toon Tellegen, David Salle, Emptiness Revealed (1976)
Toon Tellegen, David Salle, Emptiness Revealed (1976)

Toon Tellegen, David Salle, Emptiness Revealed (1976)

Daaromheen schreef Tellegen zijn verhaal, maar slechts in één exemplaar dat een bundeling is van 21 van die postkaarten. Het verhaal verloopt, net als A Miracle, als een droom of nachtmerrie waarbij de verteller op een gegeven moment ontwaakt in een ziekenhuis in Texas. De KB kon dit unicum aanschaffen bij een handelaar in Genève - Nederlandse kunstenaarsboeken reizen wat af...

Tussen A Miracle en deze uitgave is stilte, leegte, eenzaamheid, en het samen beleven of ervaren daarvan, 'tweezaamheid', een gemeenschappelijk thema.

Te zien in de vitrine bij de leeszaal Bijzondere Collecties:

  • Toon Tellegen, Hiel Goslinga, Jimmy Walker (1966). Aanvraagnummer: 2297865
  • Geert Voskamp [zeefdrukken], Toon Tellegen [tekst]. A Miracle (1969). Aanvraagnummer: KW GW A113057
  • Toon Tellegen [tekst], David Salle [beeld], Emptiness Revealed (1976). Aanvraagnummer: KW 1900 A 051

Reacties

Reageer op deze blog

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.