Ontwerp van een vriend

2 november 2020 Rens Top Boekkunst en geïllustreerde boeken

In het verleden werden boeken pas gebonden door de eerste eigenaar van de tekst. Men kocht een reeks bedrukte vellen, soms al gevouwen tot katernen, en bepaalde daarna het uiterlijk van het boek door opdracht te geven voor een band. Financiële middelen, smaak en de aanleiding voor de aanschaf, bepaalde de gewenste uitvoering. Was het een boek voor studie, een presentexemplaar of misschien een huwelijksgeschenk?

Ook moderne boekenliefhebbers wenden zich tot boekbinders om speciale uitgaven van een unieke band te voorzien. De van oorsprong Nederlandse verzamelaar Jan van der Marck (1929-2010), maakte carrière in de Amerikaanse museumwereld. Hij begon als conservator van het Walker Art Center in Minneapolis en beëindigde zijn loopbaan in 1995 als hoofdconservator van het Detroit Institute of Art. Vanaf 1975 verzamelde hij bijzondere uitgaven en liet deze binden door vooraanstaande, veelal Franse, boekbinders. Voor het boek van Jean Laude, Diana Trivia, benaderde hij de boekbinder Alain Lobstein. De illustraties in het werk waren van de hand van Cesar Domela, een goede vriend van Jan van der Marck.

De in 1900 geboren Nederlandse kunstenaar César Domela was de jongste zoon van de socialistische politicus Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Domela kwam al vroeg in contact met verschillende avant-garde kunstenaars en op 24 jarige leeftijd sloot hij zich aan bij De Stijl, de kunstenaarsgroep rond Mondriaan en van Doesburg. In de loop van zijn ontwikkeling verwijderde hij zich van De Stijl, ontwikkelde hij wandreliëfs en experimenteerde hij met fotomontages en typografie. Hij overleed in 1992. Van der Marck vroeg Domela een ontwerp voor de boekband te maken, die vervolgens door Lobstein zou worden uitgevoerd.

Uit een bewaard gebleven brief blijkt de bijzondere vriendschap tussen beiden. Domela maakte een ontwerp, maar meldde van der Marck dat hij geen schets zou opsturen. Van der Marck moest er maar op vertrouwen dat het goed zou komen. Domela, die in Parijs woonde, vraagt in de brief naar het adres van de binder en schrijft dat hij wellicht het een en ander zal wijzigen als de binder bijvoorbeeld bepaalde kleuren leer niet heeft. “Je moet dus maar hopen dat ik iets goeds voor je maak”. Het ontwerp, ook in het bezit van de KB, wijkt inderdaad in details af van de uiteindelijke band. Het stuk is daarmee het resultaat van een opmerkelijke samenwerking tussen twee kunstenaars waarbij de opdrachtgever, Jan van der Marck, het volste vertrouwen had in het werk van zijn vriend Domela. Ook de ontwerper zelf was zeer te spreken over het resultaat. Domela zorgde er voor dat het boek werd opgenomen in de prestigieuze overzichtstentoonstelling van zijn werk in het Musée de la Ville de Paris in 1987. In 2006 schonk Jan van de Marck deze band, samen met enkele ander stukken, aan de Koninklijke Bibliotheek.

Boekband van César Domela en Alain Lobstein

Boekband van César Domela en Alain Lobstein

Boekband van César Domela en Alain Lobstein

Boekband van César Domela en Alain Lobstein

Signatuur 1770 B 16
Jean Laude. Diana Trivia. Paris 1973, Brunidor. Dix lithographies de Domela. No 26 van 40 genummerde exemplaren