Poëzie voor een speciale gelegenheid

8 september 2021 Rens Top Boekkunst en geïllustreerde boeken

Vanaf de 17e eeuw kennen we het fenomeen van het gelegenheidsgedicht. Deze publicaties, meestal in kleine oplagen, zijn gedrukt bij bijzondere persoonlijke gebeurtenissen en bij meer officiële gelegenheden.

De publicaties bevatten gedichten ter gelegenheid van bruiloften, ambtsaanvaardingen, jubilea of sterfgevallen. Verzen bij huwelijken komen het meest voor. Een tweede grote categorie wordt gevormd door gedichten na een overlijden (klaag- of lijkzangen). De meeste gedichten zijn in het Nederlands, hoewel er ook een groot aantal zijn gepubliceerd met teksten in het Latijn.

De Koninklijke Bibliotheek bezit ruim 4000 van dergelijke uitgaven, variërend in omvang en uitvoering. Sommige zijn gedrukt op één kant van een vel papier (een zogeheten plano). Anderen maken onderdeel uit van omvangrijke verzamelbundels van afzonderlijke gedichten over één gebeurtenis.

Egtzang Van Alphen, exemplaar voor J.A. Graswinckel
Egtzang Van Alphen, exemplaar voor J.A. Graswinckel

Aanvraagnummer: 1753 C 124

Egtzang van Alphen, exemplaar voor Granswinckel-Boddaert
Egtzang van Alphen, exemplaar voor Granswinckel-Boddaert

Aanvraagnummer: 1753 C 126

Egtzang Van Alphen, exemplaar voor Mobachius Quaet
Egtzang Van Alphen, exemplaar voor Mobachius Quaet

Aanvraagnummer: 1753 C 125

Egtzang van Alphen, exemplaar voor M. M. le Leu de Wilhem, Douariere van Zanen
Egtzang van Alphen, exemplaar voor M. M. le Leu de Wilhem, Douariere van Zanen

Aanvraagnummer: 1796 A 211

Egtzang Van Alphen, exemplaar voor M.T.T.C. van Ossenberch
Egtzang Van Alphen, exemplaar voor M.T.T.C. van Ossenberch

Aanvraagnummer: GEL GED 643

Het is uiterst zeldzaam dat er vijf bijzondere exemplaren van een gelegenheidsgedicht zijn getraceerd. Van Alphen schonk gebonden exemplaren aan zijn neef J.A. Graswinckel, die getuige was bij zijn huwelijk, en aan zijn vrouw Graswinckel Boddaert. Mobachius Quaet, een geestelijke uit Haarlem die de ceremonie verzorgde, kreeg ook een dergelijk fraai exemplaar.
Het vierde in leer gebonden exemplaar was voor zijn schoonmoeder, M. M. le Leu de Wilhem, Douariere van Zanen. De namen van de vier intimi zijn op het voorplat in goud gestempeld. Gezien de luxueuze uitvoering van de Egtzang is het duidelijk dat het bruidspaar deze personen met zekere achting behandelde.
Het vijfde exemplaar, een simpeler versie, ingenaaid in brocaat papier, heeft op het voorschutblad, in pen, de naam M.T.T.C. van Ossenberch, de weduwe van Jan Bouman Boddens, een neef van de moeder van Van Alphen. Deze dame behoorde evident tot de minder belangrijke gasten.