Russisch leer, Gods Woord en een exotisch parfum

21 oktober 2019 Rens Top Boekkunst en geïllustreerde boeken

Enkele jaren geleden werd er in de pers uitgebreid aandacht besteed aan de vondst van de lading van een zeventiende-eeuws schip, het zogenaamde Palmhoutwrak. Een goed bewaarde luxe japon en de resten van een aantal boekbanden trokken de aandacht. Veel minder ophef was er voor de lading die enkele jaren eerder door amateur archeologen bij Texel werd aangetroffen.

Het ging om een compleet wrak, met een lading huiden. Het leer, waarvan 29 huiden nog intact waren, was roodbruin, dik en had opmerkelijke diagonale streepjes. In de zeventiende eeuw werd dit type leer 'Rusleer' genoemd, omdat de huiden oorspronkelijk uit Rusland kwamen.

Een van de volledige huiden uit het scheepswrak
Een van de volledige huiden uit het scheepswrak
Detailopname van een van leerfragmenten uit het wrak
Detailopname van een van leerfragmenten uit het wrak

Op deze manier gelooid leer wordt ook wel juchtleer genoemd. Het gaat om de huid van een kalf of rund, die wordt gelooid met onder meer wilgen- of populierenbast. De huiden worden met berkenteerolie behandeld en hierdoor ontstaat een typerende geur. Met een instrument worden de karakteristieke diagonale lijntjes aangebracht. Het leer is buitengewoon sterk, soepel en waterdicht en kent daarom vele praktische toepassingen. Het werd veel gebruikt voor laarzen, koffers en zadels. Maar ook boekbinders gebruikten het.

Over het rusleer verscheen in 2017 het boek Cuir de Russie, mémoire du tan van Sophie Mouquin. Naast de historische handel en verwerking wordt daarin ook de rol van dit type leer in de mode en de toegepaste kunsten behandelt. De firma Hermès verwerkte vanaf 1837 juchtleer voor de tuigage van paarden en koetsen. Later zou het atelier zich specialiseren in zadels en vanaf ca 1920 maakte men uitzonderlijk luxe tassen en lederwaren waarbij deze leersoort wordt omschreven als ‘cuir façon de Russie’. Al voor de revolutie van 1917 verbleven er vele Russen in Parijs. Schrijvers, beeldend kunstenaars en het dansgezelschap Ballets Russes waren onderdeel van het Parijse artistieke milieu. Coco Chanel ontwierp kostuums voor de legendarische balletgroep. In 1924, toen ze een relatie met Groothertog Dimitri Pavlovitch had, creëerde zij het parfum ‘Cuir de Russie’ waarin de 'wilde en donkere geuren van balsem, exotisch jasmijn en berkenhout tot ontwikkeling komen'.

Atelier Hermès, tas van rood juchtleer
Atelier Hermès, tas van rood juchtleer
Chanel, Parfum Cuir de Russie
Chanel, Parfum Cuir de Russie
Sophie Mouquin, Cuir de Russie, 2017.
Sophie Mouquin, Cuir de Russie, 2017.