‘Vroege Jan Cremer’: een pornostrip
29 maart 2018 Paul van Capelleveen Boekkunst en geïllustreerde boeken

Jan Cremer gaf vóór zijn debuut 'Ik, Jan Cremer' een pornografisch stripverhaal uit, samen met kunstvriend Rik van Bentum. Tot nu toe was nergens een exemplaar te zien. Nu wel: in de KB.

Jan Cremer, Rik van Bentum, New Comic Strip Scandal 000 (1963)
Jan Cremer, Rik van Bentum, New Comic Strip Scandal 000 (1963)

Jan Cremer, Rik van Bentum, New Comic Strip Scandal 000 (1963)

Jan Cremer, Rik van Bentum, New Comic Strip Scandal 000 (1963)
Tekening: Jan Cremer

Jan Cremer, Rik van Bentum, New Comic Strip Scandal 000 (1963)

De oplage van New Comic Strip Scandal 000 was vijftien exemplaren. Er zou ook een vervolg komen, maar Jan Cremer had er geen zin meer in (althans, dat beweerde hij een jaar later). Cremer en de vier jaar oudere Van Bentum waren levenslange vrienden. Ze leerden elkaar in 1956 kennen, toen zij studeerden aan de kunstacademie in Arnhem.

Jan Cremer, Rik van Bentum, New Comic Strip Scandal 000 (1963)
Jan Cremer, Rik van Bentum, New Comic Strip Scandal 000 (1963)

Jan Cremer, Rik van Bentum, New Comic Strip Scandal 000 (1963)

Jan Cremer, Rik van Bentum, New Comic Strip Scandal 000 (1963)
Tekening: Rik van Bentum

Jan Cremer, Rik van Bentum, New Comic Strip Scandal 000 (1963)

Kunstenaar Rik van Bentum (1936-1994)

Van Bentum ontwikkelde zich tot een materieschilder die met goud en teer werkte. Tussen 1964 en 1968 woonde hij in de Verenigde Staten. Daarna werkte hij als artdirector bij Paradiso en als docent aan de Rietveld Academie. Bij zijn dood in 1994 schreef Jan Cremer een ‘in memoriam’ over hun reizen en avonturen.

Begin jaren zestig werd hun werk vaak getoond in dezelfde galeries en musea, zoals Galerie 207 in Amsterdam (1960) en het Stedelijk Museum (1961). In 1962 vond de ‘eerste Nederlandse happening’ plaats, ‘Open het graf’, en dat speelde zich af in het atelier van Rik van Bentum. Het was versierd met stukken rottend vlees, botten en koeiendarmen. Meubels werden kort en klein geslagen en opnieuw geassembleerd en rood geschilderd. Cremer was erbij, al woonde hij toen al een tijdje op Ibiza.

Jan Cremer, *Ik, Jan Cremer* (1964)
Jan Cremer, Ik, Jan Cremer (1964)

Jan Cremer, Ik, Jan Cremer (1964)

Jan Cremer, Rik van Bentum, *New Comic Strip Scandal 000* (1963)
Foto voorin New Comic Strip Scandal 000

Jan Cremer, Rik van Bentum, New Comic Strip Scandal 000 (1963)

Jan Cremer, Rik van Bentum, *New Comic Strip Scandal 000* (1963)
Proefpagina

Jan Cremer, Rik van Bentum, New Comic Strip Scandal 000 (1963)

Jan Cremer, Rik van Bentum, *New Comic Strip Scandal 000* (1963)
Prospectus

Jan Cremer, Rik van Bentum, New Comic Strip Scandal 000 (1963)

Profumo-affaire

De strippagina’s zijn afwisselend getekend door Cremer en Van Bentum. Het verhaal speelt in op de Profumo-affaire die juist in de zomer van 1963 tot een uitbarsting kwam. Callgirl Christine Keeler en minister John Profumo stonden daarin centraal. In de strip is evenveel seks als geweld te zien. Er vallen slachtoffers door gruwelijke messteken en door vergiftigde patat.

Ratio, maart/april 1965
Ratio, maart/april 1965

Ratio, maart/april 1965

Ratio, maart/april 1965
Ratio, maart/april 1965

Ratio, maart/april 1965

Cremer, Ratio, en Snip & Snap

Het tijdschrift Ratio publiceerde in maart/april 1965 enkele tekeningen uit de strip. Van Bentum wordt daarbij niet genoemd. Sterker nog, uit de copyrightvermelding aan het begin van de strip is zijn naam weggepoetst. Cremer had Van Bentum niet nodig om berucht te worden.

Willy Walden, Piet Muyselaar, *Postkantoor* (ca. 1960)
Willy Walden, Piet Muyselaar, Postkantoor (ca. 1960)

Willy Walden, Piet Muyselaar, Postkantoor (ca. 1960)

Willy Walden, Piet Muyselaar, *Postkantoor* (ca. 1960)
Willy Walden, Piet Muyselaar, Postkantoor (ca. 1960)

Willy Walden, Piet Muyselaar, Postkantoor (ca. 1960)

Cremers beroemdheid kunnen we onder andere aflezen aan een bewerking die een (onbekende) lezer maakte van een brave sketch van het duo ‘Snip en Snap’ (Willy Walden en Piet Muyselaar): daarin is een beambte in een postkantoor een avontuur van Buffalo Bill aan het lezen; maar diens naam is vervangen door die van Jan Cremer. De bewerking gaat niet verder dan regel tien. Te weinig harde actie in vergelijking met Ik, Jan Cremer?

Ter gelegenheid van de Stripdagen in Utrecht én van de tentoonstelling ‘Porno op papier’ van KB|Nationale bibliotheek en Museum Meermanno

te zien in de vitrine bij Bijzondere Collecties vanaf 30 maart 2018