Hoofd-benenboeken
4 juli 2018 Lotta Hoogman (stagiaire, april t/m juni 2018) Kinderboeken en strips

Het Centraal Bestand Kinderboeken (CBK) heeft momenteel twaalf zogenaamde ‘hoofd-benen-boeken’ in de collectie. Dit is een beweegbare boekvorm, die in de genrethesaurus voor kinderboeken als volgt wordt omschreven: "boeken met op de binnenkant van het voor- en/of achterplat een uitklapbaar hoofd (of meerdere hoofden) en benen".

Door de uitschuifbare onderdelen vormt het boek een kartonnen pop waarvan de outfit verandert bij het omslaan van de pagina’s. Het genre lijkt op de zogenaamde ‘combineerboeken’, maar het verschil is dat bij hoofd-benenboeken enkel de outfit kan veranderen. De afgelopen weken ben ik bezig geweest met het in kaart brengen van de geschiedenis en populariteit van het genre. Afgaande op de lijst van het CBK lijkt de bloeiperiode van de hoofd-benenboeken te liggen in de jaren vijftig van vorige eeuw. De meeste boeken zijn uitgegeven door Mulder & Zoon of Hemma en veel titels zijn geschreven door Clinge Doorenbos en geïllustreerd door Leendert van Groen.

Na de jaren vijftig

Ook na de bloeitijd van de jaren vijftig werden er nog hoofd-benenboeken uitgebracht. In 1973 verschenen er bij uitgeverij Mulder bijvoorbeeld nog drie boeken van Keith Mosely: Wat Petra worden wil, Wat Liesje fijn vindt en Wat Paultje wil worden. De titel Wat Petra worden wil staat al in het CBK, en onlangs heeft de KB het boek Wat Liesje fijn vindt gekocht via Marktplaats. Gedurende de hele twintigste eeuw is het genre herhaaldelijk opgekomen in meerdere landen, maar in de vakliteratuur is dit type boek in de vergetelheid geraakt. Wat opvalt is het internationale karakter van de boeken. In veel gevallen werden boeken direct in meerdere talen vertaald en verschenen er verschillende versies van hetzelfde boek. De bijzondere boekvorm lijkt in de twintigste eeuw redelijk populair geweest te zijn, en verdient mijn inziens de aandacht van liefhebbers van oude kinderboeken.