Jeugdtijdschriften

3 april 2019 Stephan Kleijn (stagiair januari-mei 2019) Kinderboeken en strips

Goed nieuws! Onlangs heeft Bureau Metamorfoze toegezegd het jeugdtijdschrift Kris Kras toe te voegen aan de werkvoorraadlijst ‘Tijdschriften voor de volledige looptijd’. Oftewel, het blad is bestemd om te worden gedigitaliseerd en komt op den duur online beschikbaar via Delpher. Metamorfoze, een initiatief van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en ondergebracht bij de Koninklijke Bibliotheek, is het nationale programma voor het behoud van het papieren erfgoed.

Waarom is dit goed nieuws vraagt u? In de eerste plaats omdat digitalisering ervoor zorgt dat erfgoed gemakkelijk en duurzaam beschikbaar komt voor iedereen. Jeugdtijdschriften als Kris Kras zijn kwetsbaar erfgoed, want ze belanden na het lezen vaak bij het oud papier of ze raken beschadigd door enthousiaste kinderen die er net iets te grof mee omgaan. Ze zijn daarnaast zeer interessant om te digitaliseren, omdat ze dan toegankelijker worden voor onderzoek. Tijdschriften zijn zogenaamde ‘spiegels’ van hun tijd en zijn daardoor bijzondere onderzoeksobjecten. Ze zijn onder meer door hun periodieke karakter bij uitstek een weerspiegeling van de maatschappelijke kwesties, de pedagogische bedoelingen, de normen en waarden, het kindbeeld, de (jeugd)cultuur, et cetera, van een bepaalde tijd. Dit geldt voor tijdschriften meer dan voor boeken, die een langer productieproces en minder medewerkers kennen. Daarbij komt dat aan jeugdliteratuur bepaalde educatieve waarden worden toegekend en zodoende krijgen zaken als maatschappelijke kwesties en normen en waarden vaak meer nadruk in het jeugdliteraire systeem dan in het systeem van de volwassenenliteratuur. Niet onbelangrijk is tot slot dat jeugdbladen voor veel mensen gewoon leuk om te lezen blijven.

Kris Kras jaargang 3, nummer 14, 12 oktober 1956
Kris Kras

Jaargang 3, nummer 14, 12 oktober 1956

’t Paardje van de bakker van Annie M.G. Schmidt
’t Paardje van de bakker

Annie M.G. Schmidt

Paulus heeft zorgen van Jean Dulieu
Paulus heeft zorgen

Jean Dulieu

Kris Kras

Kris Kras is een jeugdtijdschrift dat liep van 1954 tot 1966. Het werd uitgegeven door Stichting Kinderbelangen te Amsterdam. Het blad ontstond op initiatief van de Hongaarse Ilona Maria Fennema-Zboray (1914-2001) en in samenwerking met onder meer criticus en pedagoog D.L. Daalder en schrijver L. Roggeveen. Peter van den Hoven (2004), die een boek over de geschiedenis van Kris Kras schreef, stelt dat “vooral het onverwoestbare optimisme en de onverminderde dadendrang van Ilona Fennema” er voor zorgde dat Kris Kras één van de opmerkelijkste tijdschriften uit de Nederlandse jeugdliteratuur werd (p.10). De redactie van het blad had als hoofddoel kinderen tussen de zeven en dertien jaar een artistiek en pedagogisch verantwoord blad te bieden en als nevendoel aankomende schrijvers een podium geven. Door de jaren heen leverden alom bekende schrijvers en illustratoren als Annie M.G. Schmidt, Miep Diekmann, Thea Beckman, Tonke Dragt, Paul Biegel, Imme Dros, Fiep Westendorp en Thé Tjong-Khing een bijdrage aan het tijdschrift. Kris Kras was ambitieus en stelde hoge eisen aan de inhoud. De inhoud van het tijdschrift varieerde van knip- en tekencursussen tot nieuwsberichten en van door kinderen ingezonden bijdragen tot gedichten en allerlei korte en lange verhalen. De verhalen dienden tot denken aan te zetten en helder van taal en krachtig en compact geschreven te zijn. Kris Kras heeft echter nooit een sterke start gehad, ‘verantwoord’ had voor vele een ongunstige connotatie en het blad wou niet meegaan met de opkomende beeldcultuur. Kris Kras kwam in de financiële problemen en verloor in 1966 uiteindelijk de strijd met de in populariteit toenemende commerciële (strip)tijdschriften als Donald Duck en de via school verspreide bladen als Okki.

Een jeugdliteraire traditie

Samen met de tijdschriften Ons Blaadje (1896-1907) en Zonneschijn (1925-1943) vormde Kris Kras een specifieke jeugdliteraire traditie. Zowel Ons Blaadje als Zonneschijn waren voorlopers van en inspiratiebronnen voor Kris Kras en hadden een soortgelijke doelstelling. Alle drie de bladen werkten in navolging van elkaar vanuit een liefde voor het kind en wilden een divers blad van hoge kwaliteit bieden. Net als Kris Kras richtte Zonneschijn zich ook op nieuw talent en gaf het literaire en esthetische kwaliteit een hoge prioriteit. Ons Blaadje had als voornaamste doel om kwaliteit tegen een lage prijs te bieden. Ons blaadje staat net als Kris Kras op de planning om gedigitaliseerd te worden. Zonneschijn is al enige tijd online te raadplegen via het Geheugen van Nederland. Recentere literaire jeugdtijdschriften konden helaas ook geen stand houden.

U kunt meer lezen over Kris Kras en andere jeugdtijdschriften in Het goede en het mooie: De geschiedenis van Kris-Kras door Peter van den Hoven en in het hoofdstuk Een springplank voor lezer en auteur: Jeugdtijdschriften door Marjoke Rietveld-van Wingerden in R. Ghesquière, V. Joosen, & H. van Lierop-Debrauwer (Reds.), Een land van waan en wijs: Geschiedenis van de Nederlandse jeugdliteratuur.