Jip en Janneke spelen al zestig jaar samen
12 september 2014 Karin Vingerhoets Kinderboeken en strips

Op zaterdag 13 september 1952 verscheen in dagblad Het Parool op de juniorpagina het allereerste verhaal over Jip en Janneke. Jip kijkt door een gaatje in de heg en ziet een meisje. Het meisje heet Janneke en ze woonde daar gisteren nog niet. Jip kruipt door het gat in de heg maar hij komt vast te zitten. Jip wordt door de vaders uit zijn benarde positie bevrijd en dan gaan de kinderen samen spelen. Na dit eerste avontuur volgden er nog zo'n tweehonderdveertig avonturen die staan opgetekend in verschillende uitgaven die de afgelopen zestig jaar zijn uitgebracht.

Pagina Parool-junior met in het midden het eerste verhaal van Jip en Janneke (Het Parool, 13 september 1952)

Pagina Parool-junior met in het midden het eerste verhaal van Jip en Janneke (Het Parool, 13 september 1952)

Verhalen in krant en boek

Annie M.G. Schmidt schreef de verhalen over Jip en Janneke in korte tijd op de drukke redactie van Het Parool. Tot zaterdag 7 september 1957 stond er wekelijks een nieuw verhaal in de krant. Tussen 1953 en 1960 werden de verhaaltjes gebundeld uitgebracht in acht boekjes. Geheel in lijn met de leesmethoden van die tijd werden woorden door streepjes in lettergrepen verdeeld. In recente heruitgaven van Jip en Janneke zijn enkele details gemoderniseerd: 'guldens' wordt bijvoorbeeld vervangen door 'muntjes' en ook worden enkele verhalen over bijvoorbeeld schillenboer en borstelmannetje niet meer in bundels opgenomen. Het overgrote deel van de verhalen is nog precies zo als Annie M.G. Schmidt ze in eerste instantie op de Parool-redactie geschreven heeft. In de voorbije zestig jaar waaide af en toe een discussie op of de verhalen niet rolbevestigend zouden zijn, maar over het algemeen hebben de verhaaltjes de tand des tijds goed doorstaan. Pasgeleden heeft uitgeverij Querido een nieuwe reeks Jip en Janneke boeken op de markt gebracht, waarin de verhalen per thema zijn verdeeld over verschillende bundels.

Jip en Jan-ne-ke, eerste boekje, 1953
Jip en Jan-ne-ke, eerste boekje, 1953

Aanvraagnummer: KW XKZ 184.

Voorzijde omslag 'Samen kijken naar Jip en Janneke', 2010
Voorzijde omslag 'Samen kijken naar Jip en Janneke', 2010

Aanvraagnummer: 4286527.

Tactiele pagina in 'Samen kijken naar Jip en Janneke', 2010
Tactiele pagina in 'Samen kijken naar Jip en Janneke', 2010

Aanvraagnummer: 4286527.

Alle verhalen in 'Jip en Janneke', 2011
Alle verhalen in 'Jip en Janneke', 2011

Aanvraagnummer: 18007966.

Illustraties

De verhalen over Jip en Janneke zijn onlosmakelijk verbonden met de illustraties van een andere Parool-medewerkster, Fiep Westendorp. In de ene editie van Het Parool verscheen het eerste verhaal zonder plaatjes, in een andere editie stonden twee tekeningen van Jip. Fiep Westendorp tekende de kinderen als silhouetten, zodat ze goed gedrukt konden worden op krantenpapier. Dit leverde haar wel hoofdbrekens op want de kleuters moesten altijd van opzij getekend worden en bij zwart op zwart verdwijnen vormen in elkaar. Voor het kleuterweekblad Bobo maakte Westendorp in de periode 1976-1980 bij alle verhaaltjes nieuwe illustraties: Jip en Janneke zelf bleven zwarte silhouetten, maar de omgeving eromheen kreeg kleuren. Daarna moderniseerde de illustratrice alle zwartwitsilhouetjes in de bestaande vijf pockets. Jips hansopje werd een gewone zwarte broek met een gestreept t-shirt en ook Jannekes outfit en kapsel werden gemoderniseerd.

Bijzondere Jip en Janneke-uitgaven

In de kinderboekencollectie van de Koninklijke Bibliotheek bevinden zich bijna driehonderd Jip en Janneke uitgaven. Naast de eerste druk van het eerste boekje Jip en Jan-ne-ke uit 1953 en de andere bundels zijn er vertalingen in gebruikelijke talen zoals Duits, Engels en Spaans maar ook edities in het Twents, Israëlisch, Litouws en Estlands. Klassiek geschoolden kunnen terecht bij de Latijnse vertaling. Twee opmerkelijke collectiestukken verdienen een aparte vermelding: ten eerste het voelboek Samen kijken naar Jip en Janneke, een speciale uitgave van de Fiep Westendorp Foundation voor blinde en slechtziende kinderen. De uitgave bestaat uit een omslag met twee ringbanden, waar links de verhalen staan afgedrukt en rechts de illustraties en enkele woorden in braille die door speciaal reliëf voelbaar zijn. Het tweede opmerkelijke collectiestuk is Een brief aan Sinterklaas. Het gelijknamige verhaal staat op blad gedrukt dat dubbelgevouwen is vastgezet aan een rode envelop met het adres 'Sinterklaas, Madrid, Spanje'. Het verhaal vertelt dat de kinderen een brief schrijven aan Sinterklaas en dat Jip een locomotief tekent en Janneke een schoudertasje. Beide tekeningen zitten in de envelop. Een brief aan Sinterklaas verscheen in 2008 ter gelegenheid van de 97e geboortedag van Annie M.G. Schmidt.

Omslag van 'Een brief aan Sinterklaas', 2008
Omslag van 'Een brief aan Sinterklaas', 2008

Aanvraagnummer: KW DPA 4003.

Achterzijde en tekening van Jip bij 'Een brief aan Sinterklaas', 2008
Achterzijde en tekening van Jip bij 'Een brief aan Sinterklaas', 2008

Aanvraagnummer: KW DPA 4003.

Toekomstbestendig?

Ik geef toe: Jip en Janneke moeten het in de verhalen inderdaad zonder tablet stellen en ze gaan niet naar de BSO, maar de verhalen over alledaagse zaken zijn nog altijd herkenbaar voor een kleuter, zoals samen een tent bouwen, met een waterpistool spelen, teveel ijs eten, bang zijn voor een grote hond, van het cakebeslag snoepen en paaseieren beschilderen. Jip en Janneke gaan al meer dan zestig jaar mee en volgens mij kunnen daar nog heel wat jaren aan toegevoegd worden. Tot slot een praktische tip voor voorlezers die toch wat zich zorgen maken over mogelijke vastgeroeste rollenpatronen: wissel bij het voorlezen gewoon de namen van Jip en Janneke om!

Meer?