Ole Ogensluiter
22 augustus 2013 Karin Vingerhoets Kinderboeken en strips

In de zomerweken zal drie keer een illustratie uit een sprookjesbundel op Facebook worden geplaatst, met een vraag erbij. De lezers kunnen de vraag beantwoorden door een reactie te geven op de afbeelding in Facebook. De tweede vraag luidde: "Wie is de oude man op deze sprookjesafbeelding?”. Het juiste antwoord is: Ole Ogensluiter. En Ole Dromeman, of Zandman of Klaas Vaak?

Ole Ogensluiter, litho van P.W.M. Trap, 1891

Ole Ogensluiter, litho van P.W.M. Trap, 1891

Het sprookje

Ole Lukøje (letterlijk: Ole Ogensluiter) is een sprookje van H.C. Andersen, dat gebaseerd is op een ouder volksverhaal. Het verscheen in 1842 in het Deens en vier jaar later in Nederlandse vertaling. Het verhaal gaat over Ole Ogensluiter, die 's avonds kinderen opzoekt en hen zoete melk in de ogen spuit zodat ze hem niet kunnen zien. Hij blaast hen vervolgens in de nek en daarvan gaan ze knikkebollen. Zijn uitrusting is opmerkelijk: "Onder iederen arm houdt hij eene paraplu: de eene, met beeldjes beschilderd, spant hij over de goede kinderen heen, en dan droomen zij den heelen nacht van de heerlijkste dingen; maar hij heeft ook nog eene andere, waarop gewoonlijk niets staat. Die spant hij over de stoute kinderen uit, die even dom opstaan, als ze naar bed zijn gegaan en heelemaal niet droomen."

Eerste pagina met illustratie van de Ole de Dood, 1891
Eerste pagina met illustratie van de Ole de Dood, 1891
De Zandman. Frontispice uit de Nederlandse vertaling 'Sprookjes: tweede verzameling', 1847
De Zandman. Frontispice uit de Nederlandse vertaling 'Sprookjes: tweede verzameling', 1847
Ole Droomeman, geïllustreerd door Hans Tegner in 'Sprookjes van H.C. Andersen: Werelduitgave' deel 1, 1900
Ole Droomeman, geïllustreerd door Hans Tegner in 'Sprookjes van H.C. Andersen: Werelduitgave' deel 1, 1900
De andere Ole Droomeman [idem]
De andere Ole Droomeman [idem]

Bewerkingen

In de Nederlandse vertaling van 1847 werd Ole Lukøje met 'Zandman' vertaald, in 1891 werd er gekozen voor 'Ole Oogensluiter' en in 1900 heet hij 'Ole Droomeman'. In latere Nederlandse versies wordt Ole Lukøje meestal Klaas Vaak genoemd, wat meer aansluit bij de bekende slaapbevorderaar in onze traditie. Ook de gangbare Deense naam Hjalmar wordt dan vervangen door een voor ons vertrouwder klinkende jongensnaam. De melk die Ole gebruikt om kinderen in slaap te brengen, wordt in vrijere bewerkingen van het sprookje meestal vervangen door zand in de ogen strooien, wat beter past bij Klaas Vaak. Andere aanpassingen worden gedaan om de kinderziel te beschermen: dubbelganger Ole is niet de Dood maar zorgt slechts voor nachtmerries of verdwijnt helemaal uit het verhaal en de strenge moraal ('leef goed want anders...') wordt doorgaans afgezwakt of weggelaten.

Meer weten?