Evangeliarium van Egmond
9 mei 2012 Ed van der Vlist Middeleeuwen

Sommige middeleeuwse boeken maken meteen een verpletterende indruk (bij andere duurt dat iets langer). De eerste keer dat ik het Evangeliarium van Egmond zag, nu bijna een kwarteeuw geleden, leek de tijd even stil te staan; in de tiende eeuw, wel te verstaan.

Schenkingsminiatuur uit het Evangeliarium van Egmond

Schenkingsminiatuur uit het Evangeliarium van Egmond, ca. 975. Fol. 214v. Aanvraagnummer: KB 76 F 1.

Het Evangeliarium van Egmond is een boek met de vier evangeliën uit ongeveer 875. Tegen het eind van de negende eeuw werd het verrijkt met sierbladzijden in de zogenaamde Franko-Saksische stijl. Toen het boek al zo’n honderd jaar bestond, werden er nog eens twee geschilderde voorstellingen aan toegevoegd. Eén daarvan toont hoe Diederik (Dirk II) en zijn echtgenote Hildegard het evangelieboek schenken aan Sint Adalbert, de patroon van de abdij van Egmond. We kennen dit echtpaar als graaf en gravin van Holland – ook al heette hun graafschap destijds nog niet zo. Voor het eerst zien we hier historische figuren van eigen bodem afgebeeld, in een boek dat zij zelf in handen hebben gehad. Dichterbij kan het verleden niet komen!

Het Evangeliarium van Egmond behoort tot de belangrijkste cultuurhistorische voorwerpen van Nederland uit de middeleeuwen. Het mag met recht ook een ‘Europees’ boek worden genoemd, met Noord-Franse, Belgische en Nederlandse bestanddelen. Nog steeds geeft het boek aanleiding tot allerlei interessante vragen en geleerde gedachten. Maar het nodigt ook uit tot fantaseren.

  • ‘Zeg Diederik, de bouwwerkzaamheden in Egmond zijn nu eindelijk bijna voltooid. Moeten wij voor die gelegenheid niet iets speciaals doen, een geschenk geven bijvoorbeeld?’
  • ‘Waar zit je aan te denken, Hildegard?’
  • ‘Nou, ik heb hier nog een oud boek met de evangeliën liggen. Tweedehands weliswaar, maar toch een heel behoorlijk opgeknapt exemplaar. Heb ik van m’n vader geërfd. Egbert zat er vaak in te bladeren, voor zijn vertrek naar de keizer Otto.’
  • ‘Hm. Volgens mij nemen de nieuwe monniken zelf al zo’n evangelieboek mee uit Gent.’
  • ‘Maar als we om déze nou een mooie band met goud en edelstenen laten zetten? Zo’n geschenk valt zeker in goede aarde.’
  • ‘Die abdij heeft me al een fortuin gekost! Weet je wat zulke stenen kosten…’
  • ‘De monniken hebben je in Gent anders wel jarenlang onder hun hoede genomen toen je vader was gesneuveld! En de laatste jaren hebben ze ook voor Egberts opleiding gezorgd. Bovendien weet ik dat Egbert van plan is om zelf een flink aantal boeken aan de nieuwe abdij te schenken, en ik vind dat wij niet kunnen achterblijven.’
  • ‘Goed dan. Maar misschien moeten we er dan achterin een tekening van ons tweeën in laten maken. Het kan nooit kwaad als de mensen later nog eens aan ons denken.’
  • ‘Precies. Als ik dan maar groter word afgebeeld dan jij, want ik heb Karolingisch bloed en jij komt uit de Friese klei.’
  • ‘…’

Diederik II stierf in 988. Hij werd begraven in de nieuwe abdijkerk van Egmond, in het graf waarin Hildegard hem acht jaar eerder was voorgegaan. Hun evangelieboek bleef zes eeuwen lang in de abdij, zwierf vervolgens rond, en dook in 1805 op in Utrecht. Dankzij koning Willem I berust het sinds 1830 in de Koninklijke Bibliotheek.

Reacties

Super, Ed! Was vandaag met Harry Verwayen bij je en heb genoten van je uitleg over het Evangeliarium. Leuke blog ook in gewone taal geschreven (niet zo stoffig geleerd..). De kleuren -vooral het groen- zijn in het echt veel mooier.
Voor deze blog: er moet toch nog een scheldwoord van Diederik volgen op de belediging van Hildegard. Maar wat? Wat zeiden ze dan in 960? Wil graag dat getijdenboek zien met de meer dan 100 exquise illustraties. Waarom? Om de kick van een uniek middeleeuws boek vast te houden dat iets zegt over Hollands vroegste geschiedenis. Onvergetelijke ervaring. Hoop je snel te spreken! Groet, Rick Kusters ( )

Reageer op deze blog

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.
Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.