Verloren gewaand Rijmbijbel-fragment teruggevonden
13 augustus 2013 Ed van der Vlist Middeleeuwen

Vergissen is menselijk. Mij zul je daarom niet snel horen klagen als een beschrijving van een middeleeuws handschrift in een veilingcatalogus niet helemaal klopt. Zeker niet wanneer in de catalogus een plaatje staat waarop te zien is wat er werkelijk onder de hamer komt. Maar soms maakt een veilinghuis het wel heel erg bont.

Fragment

In een catalogus van een Duits antiquariaat werd onlangs een ‘Niederdeutsche Handschrift’ aangeboden. Het was duidelijk dat het slechts een fragment betrof, waarvan bovendien de helft gedeeltelijk onleesbaar zou zijn door vochtschade. De beschrijving ervan deed mijn hart dan ook niet meteen sneller kloppen, maar dat veranderde toen ik, getipt door een collega in Berlijn, de afbeelding ernaast beter bekeek. ‘Middelnederduits’? – nee, zuiver Middelnederlands; ‘ongeveer 1450’? – nee hoor, minstens een eeuw ouder; ‘omgeving Magdeburg’? – maak daar maar Brabant van, of misschien Vlaanderen; ‘uit een Oude Testament’? – nou nee, het gaat om de Rijmbijbel van Jacob van Maerlant, en wel een zeer verzorgd geschreven exemplaar! En zo verwierf de KB voor een bescheiden bedrag een voor de medioneerlandistiek interessant handschrift.

UV-lamp

Het handschrift bestaat uit acht dubbelbladen perkament, tezamen 16 folia of 32 bladzijden, met op iedere bladzijde twee kolommen van 51 regels. In totaal telt het fragment dus meer dan drieduizend verzen, ofwel twaalf procent van de Rijmbijbel. De tekst begint met vers 8901; voor de voorafgaande verzen waren 44 folia nodig. Maar volgens de oorspronkelijke nummering van de overgeleverde bladen ontbreken er 50 folia. Mogelijk begon het originele handschrift dus met een andere tekst, of was het zelfs versierd. En met die onleesbaarheid (overigens niet door vochtschade; ook daarin slaat de beschrijving in de veilingcatalogus de plank mis) valt het wel mee: met een uv-lamp is het meeste goed te lezen.

KB 79 K 25, fol. 2v-3r

KB 79 K 25, fol. 2v-3r

Oude rommel

Het Rijmbijbel-fragment werd in 1829 ontdekt door Ernst Kästner, rector van het gymnasium in Bielefeld. Hij redde de bladen uit een stapel oude rommel van het opgeheven franciscanenklooster in Bielefeld, waarvan de bibliotheek in dat jaar werd geveild. Kästner bracht van zijn vondst in 1833 uitgebreid verslag uit en gaf de gehele tekst een jaar later netjes uit. Nadien verdwenen de fragmenten uit het zicht van de wetenschap. In 1912 doken zij nog even op, toen Amtsgerichtsrat Hermann Hof uit Herford ze aanbood aan de toenmalige directeur van de KB, W.G.C. Byvanck, maar tot aankoop of schenking is het destijds niet gekomen. Daarvoor hebben we ruim een eeuw moeten wachten. Het handschrift is aan te vragen met nummer 79 K 25.

Reacties

Reageer op deze blog

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.
Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.