Afgelopen maand: verbeelding aan de macht
30 april 2018 Mariëlle Ekkelenkamp Nederlandse filosofie

April was de Maand van de Filosofie.

Stel je voor: je kunt je eigen ideale samenleving vormgeven. Jij bepaalt hoe mensen met elkaar omgaan, hoe de arbeid is verdeeld, wat voor onderwijs er wordt gegeven en hoe de zorg geregeld is. Welke keuzes zou jij maken? Hoe ziet jouw utopie eruit?

Filosofie in de leeszaal KB|Nationale bibliotheek (2018)
Filosofie in de leeszaal KB|Nationale bibliotheek (2018)

Filosofie in de leeszaal KB|Nationale bibliotheek (2018)

Jeanette Peters, Hoe wij modern werden. Jaren 50, 60 en 70 (2015)
Jeanette Peters, Hoe wij modern werden. Jaren 50, 60 en 70 (2015)

Jeanette Peters, Hoe wij modern werden. Jaren 50, 60 en 70 (2015)

Femke Halsema, Macht en verbeelding (2018)
Femke Halsema, Macht en verbeelding (2018)

Femke Halsema, Macht en verbeelding (2018)

Deze vragen staan centraal in de (nu bijna afgelopen) Maand van de Filosofie. Het thema dit jaar is ‘verbeelding aan de macht.’

Femke Halsema, voormalig Partijleider van GroenLinks, schreef hiervoor het essay Macht en verbeelding. Hierin vraagt ze zich af wat er nog over is van de utopische idealen van de jaren zestig. In het revolutiejaar 1968 kwamen op meerdere plekken zoals in Frankrijk en de Verenigde Staten studenten in opstand tegen het gezag. De nieuwe generatie bekritiseerde onder meer de ongelijkheid in de samenleving, de organisatie van het onderwijs en de schending van fundamentele rechten van de mens in de Vietnamoorlog. In de collectie van de KB zijn verschillende werken over deze gebeurtenisvolle periode te vinden.

In haar essay stelt Halsema dat de toen nieuwe en vooruitstrevende ideeën over gelijkheid, onderwijs en morele waarden sinds de jaren negentig hebben plaatsgemaakt voor een cultuurpessimisme. Politici lijken niet meer in een beter wordende samenleving te geloven. Wat kunnen we hieraan doen?

Aldous Huxley, Brave New World (1996)
Aldous Huxley, Brave New World (editie 1996)

Aldous Huxley, Brave New World (1996)

George Orwell, 1984 (2013)
George Orwell, 1984 (vertaling 2013)

George Orwell, 1984 (2013)

Utopie of dystopie?

Maar niet alleen in de hedendaagse politiek zijn utopieën van belang. Er zijn vele bekende literaire voorbeelden uit de geschiedenis waarin de blauwdrukken voor een utopische samenleving opgesteld werden, waaronder in het werk Utopia van Thomas More (1516) en Brave New World van Aldous Huxley (1932). Deze auteurs schetsen het beeld van een samenleving waarin alles optimaal geregeld is. Maar is dat wel mogelijk?

Hans Achterhuis, De erfenis van de utopie (1998)
Hans Achterhuis, De erfenis van de utopie (1998)

Hans Achterhuis, De erfenis van de utopie (1998)

Hans Achterhuis, Koning van Utopia (2016)
Hans Achterhuis, Koning van Utopia (2016)

Hans Achterhuis, Koning van Utopia (2016)

Meer weten over het utopisch denken?

De komende maanden verdiep ik mij in het werk van Achterhuis over de utopie. Mijn bevindingen zal ik in een aantal artikelen op de KB-themapagina's over de filosofie van Achterhuis publiceren.

Mariëlle Ekkelenkamp (stagiaire, maart-juni 2018)