Het zesde zintuig in de KB
18 april 2014 Elly Verzaal Nederlandse filosofie

'Zoals afgesproken kom ik morgen drie volle bananendozen boeken afleveren. Is wederom schenking voor depot. Zie bijgaande lijst met titels en omschrijving van de inhoud van deze drie dozen. We hebben alles al gecheckt in de KB-catalogus'.

En daar kwamen ze: de vampiers, klopgeesten, ruimtebroerders, spiritisten, spookhuizen, seances, dames in trance, wandelende tafels en helderzienden. En natuurlijk de wetenschappelijke studies en tijdschriften over de proefondervindelijke zielkunde. Iedere schenking betekende een welkome aanvulling op de collectie esoterie van de KB. In totaal kwamen op deze manier ca. 500 boeken en tijdschriften binnen, met veel unieke exemplaren.

Daar komen de vampiers!

Schenking

De KB beschikte al over een aanzienlijke collectie parapsychologie toen W.H. Kramer in 2009 contact opnam om de collectie 'gericht aan te vullen'. Veel materiaal was binnengekomen via het depot, geregelde aanschaf of door schenkingen. Hieronder bevond zich het archief van de Nederlandse parapsycholoog George Zorab (1898-1990). Maar er waren ook veel lacunes, waarvan de totale omvang moeilijk vastgesteld kon worden. Veel van wat er in de twintigste eeuw in Nederland over parapsychologie is uitgegeven, is verloren gegaan en zal helaas nooit meer boven water komen. Men zag er destijds de historische waarde niet zo van in. Dat is jammer, want Nederland liep in de twintigste eeuw voorop in wetenschappelijk parapsychologisch onderzoek. Een goed overzicht van deze geschiedenis vindt men in Psi in wetenschap en wijsbegeerte: geschiedenis van het parapsychologisch onderzoek in Nederland van H. van Dongen en J.L.F. Gerding (1983).

W.H. Kramer presenteert een schenking in 2010
W.H. Kramer presenteert een schenking in 2010
Scepp-bulletin (1969-'71). Aanvraagnummer: TE 20688
Scepp-bulletin (1969-'71). Aanvraagnummer: TE 20688
Het mystieke leven (1970-1973). Aanvraagnummer: TD 79
Het mystieke leven (1970-1973). Aanvraagnummer: TD 79
Grensgebieden : maandblad gewijd aan psychische en aanverwante verschijnselen, 1934-'36. Aanvraagnummer: TE 21297
Grensgebieden : maandblad gewijd aan psychische en aanverwante verschijnselen, 1934-'36. Aanvraagnummer: TE 21297

Gerardus Heymans (1857-1930)

Terwijl het parapsychologisch onderzoek zich in andere landen in particuliere instituten en onderzoekscentra afspeelde, vond het in Nederland plaats aan universiteiten. Niemand minder dan de Groningse hoogleraar Gerardus Heymans zette zich voor het parapsychologisch onderzoek in. Op zijn initiatief was er in Groningen in 1892 een eerste psychologische laboratorium opgericht, waar men experimenteel onderzoek deed naar psychologische typologie. Heymans dacht dat de menselijke psyche deel uitmaakt van een wereldziel, en dat gedachten van de één via telepathie kunnen doordringen in het bewustzijn van een ander. Telepathie zou op hetzelfde associatieve proces berusten als de dagelijkse herinnering. Bij de oprichting van de Studievereniging voor Psychical Research (SPR) in april 1920 sprak Heymans een rede uit waarin hij zei: "Wij willen niet interessante voorstellingen à la Rubini arrangeren, niet de behoefte aan hoogere of lagere emoties, aan troostrijke uitzichten of nerveuze rillingen bevredigen,- maar wij willen de betrokken verschijnselen bestudeeren, wetenschappelijk en onbevooroordeeld onderzoeken, juist zooals men op ander gebied meteorologische of chemische verschijnselen, contrast- en associatiewerkingen onderzoekt ." (Eugen de Rubini was een toneeltelepaat, die in 1919 volle zalen trok en veel aandacht trok in de dagbladen. Zie bijvoorbeeld De Telegraaf van 10-06-1919).

Trance

In 1935 kreeg de SPR een eigen laboratorium te Amsterdam. Daar voerde de zenuwarts L.J. Francke met ingenieur L.J. Koopman (in de KB bekend als de verzamelaar van de prachtige bibliofiele collectie Koopman), een onderzoek uit naar de trancetoestand van proefpersonen, waarbij gebruik werd gemaakt van een elektrocardiograaf (PSI in wetenschap en wijsbegeerte, 1983, p. 67). Ook andere mensen die ons uit geheel andere hoek bekend zijn, speelden een rol. Zo ijverde J.J. Poortman, bekend vanwege Poortmans Repertorium der Nederlandse Wijsbegeerte, voor de benoeming van dr. P.A. Dietz aan de Universiteit van Leiden. Hij werd in 1932 benoemd als privaatdocent in de parapsychologie, de eerste ter wereld. (In 1933 volgde W.H.C. Tenhaeff aan de universiteit van Utrecht).

Zekerstelling van het parapsychologisch erfgoed

W.H. Kramer kwam op het idee de particuliere collecties op het gebied van de parapsychologie op te sporen en voor het nageslacht zeker te stellen. Daarbij kijkt hij ook naar de niet-wetenschappelijke publicaties, want volgens hem komt in het dagelijks spraakgebruik parapsychologie op hetzelfde neer als esoterie.

Het Johan Borgman Fonds

Maar al die boeken en tijdschriften moesten ergens kunnen worden opgeslagen voordat ze verspreid konden worden. De Stichting Het Johan Borgmanfonds (HJBF), ontstaan uit de nalatenschap van de kunstschilder en natuurgenezer Johan Borgman, 1889-1976), stelde Kramer hiertoe in staat . Zo ontstond het omvangrijke archiefproject "Ontsluiting en archivering van het Nederlands parapsychologisch erfgoed". Verschillende particulieren en instellingen droegen aan dit project bij. Het archiefmateriaal wordt verspreid onder Nederlandse archieven en instellingen als het Nederlands Letterkundig Museum. Het spreekt vanzelf, dat de KB buitengewoon blij is met deze deskundige en gerichte uitbreiding van de bijzondere collectie parapsychologie.

Reageer op deze blog

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.
Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.