Koken op rantsoen
6 november 2014 Roosmarijn de Groot Nederlandse geschiedenis en cultuur

De oorlog heeft toestanden in het leven geroepen, die men zich nimmer had kunnen voorstellen. Wie had kunnen denken, dat een speciaal Oorlogskookboek noodig zou zijn, een kookboek, dat rekenschap moet houden met de levensmiddelen die nog “verkrijgbaar” zijn?

De ingrediënten voor het maken van schijngehakt
De ingrediënten voor het maken van schijngehakt
Het bakken van het schijngehakt
Het bakken van het schijngehakt

Schijngehakt

3 ons bruine boonen, 8 koude, gekookte aardappelen, 3 eieren, 2 uien, 1 eetlepel melk, zout, peper, 2 à 3 fijngestampte beschuiten of paneermeel.

De bruine boonen den vorigen avond wasschen en in een kom met ruim koud water laten weeken. In datzelfde water zet men de boontjes op en kook ze gaar in ­± 2 uur; oude boonen kookt men iets langer en doet er in dit geval een ½ theelepel zuiveringszout in. Wrijf de boonen door een zeef of in een pers evenals de aardappelen, snipper de uien en bak ze zachtjes in wat boter, vet of slaolie gaar. Voeg dit bij de massa, roer 1 ei hard gekookt en twee eierdooiers er zorgvuldig door benevens het stijfgeklopte wit van 1 ei. Maak van dit alles kleine ballen of koekjes, wentel deze eerst door het 2e eiwit dat men met 2 à 3 eetlepels water geklopt in een diep bord heeft klaargezet, dan door de fijne beschuit of paneermeel en bak ze aan alle kanten mooi bruin in heete boter, slaolie of vet.

De praktijk

In het recept werd niet aangegeven voor hoeveel personen het is. Ik ontdekte dat rond 1900 een gezin uit gemiddeld 4,8 gezinsleden bestond, dus besloot de ingrediënten te halveren. Ik speelde een beetje vals door bonen uit blik (waardoor ik de verhoudingen een beetje moest gokken) en een staafmixer in plaats van een zeef of pers te gebruiken. Zelfs met het halve recept, zijn er wel 30 balletjes van te maken. Het bleek een erg tijdrovende bezigheid, dus hield ik het bij 6 balletjes.

Of het aan mijn kruimige aardappels, bonen uit blik of gebruik van staafmixer lag weet ik niet, maar de structuur lijkt meer op aardappelpuree dan op gehakt. Het bleek dan ook erg moeilijk om er stevige balletjes of burgertjes van te maken en door eiwit en beschuitkruim te rollen. In de pan bleef er ook weinig van de ronde vorm over. Eigenlijk is het schijngehakt een soort aardappelkroket of –bitterbal. Knapperig van buiten, zacht en romig van binnen. In de frituur zal het ongetwijfeld beter gaan, maar ja, vet was schaars, dus zo vals wilde ik niet spelen.

Kookboekjes in de KB

In de loop van de oorlog zijn verschillende oorlogskookboeken verschenen. Een van de brochures komt van koningin van de kookboeken Martine Wittop Koning. In Wat zullen wij eten? Goede voeding in dure tijden uit 1917 drukt zij de lezers op het hart:

“Proef eerst en oordeel dan.”

Begin niet met een leelijk gezicht te trekken, als ge hoort van iets vreemds. Maak het gerecht klaar en proef het; en als het smaakt, laat het dan niet bij dien éénen keer blijven, maar onthoud het en zet het uw gezin nu en dan vóór.

Of ik het schijngehakt weer zal maken? Jawel, maar alleen in crisistijd.

Reageer op deze blog

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.
Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.