Ontbijt bevrijdt!
1 november 2018 Jeroen Vandommele Nederlandse geschiedenis en cultuur

In de eetzaal van het Amsterdamse hotel De Roode Leeuw werd op 8 oktober 1969 de Ontbijtclub ‘Vroeg uit de veren, dus vroeg bij de pinken’ opgericht. De vereniging, met als motto ‘Ontbijt Bevrijdt!’, had als nobele doelstelling de herwaardering van het ontbijt als maatschappelijk verschijnsel, of zoals een van de leden het ludiek verwoordde tegen een journalist: ‘het opstoten van het ontbijt in de vaart der voedselen’.

De leden waren allen afkomstig uit de Amsterdamse provobeweging. Het betrof vaak prominente figuren, bijvoorbeeld de antirook-magiër Robert Jasper Grootveld (1932-2009), kunstenaars Theo Kley (1936-) en Max Reneman (1923-1978), provo-fotograaf Cor Jaring (1936-2013), musicus Hub Mathijsen (1942-1994) en ondernemer Nicolaas Kroese (1905-1971). Het ochtendmaal verdiende volgens hen meer dan een “snel kopje koffie en een halve boterham”. Een keer per maand (tijdens volle maan) kwam de club daarom bij elkaar om – na een lange ochtendwandeling – in alle vrolijkheid het ontbijt te vieren in een Amsterdams hotel. Een journalist van Het Vrije Volk beschreef het begin van een bijeenkomst als volgt: “Tot onze verbazing constateerden we dat een tienjarig jongetje als tafelpresident fungeerde en de verzamelden in het Frans welkom heette. Vervolgens hief de vergadering haar clublied aan, bestaande uit de tekst ‘wij ontbijten’ op de gedragen muziek van de Wolgaslepers, en werd een grammofoonplaatje opgezet (een negentiende-eeuws genrestukje met veel gekoekoek), waarna het bestuur plechtig het eerste beschuitje brak.”

22 november 1969: ontbijtsessie in hotel-restaurant Polen op het Rokin te Amsterdam. Achteraan links Max Reneman, naast hem Theo Kley. Cor Jaring (l.) en Henk J. Meier op de achterste rij. KW 1900 A 130, Copyright Ned. Film Persbureau.
22 november 1969: ontbijtsessie in hotel-restaurant Polen op het Rokin te Amsterdam. Achteraan links Max Reneman, naast hem Theo Kley. Cor Jaring (l.) en Henk J. Meier op de achterste rij. KW 1900 A 130, Copyright Ned. Film Persbureau.
23 maart 1970: groepsfoto tijdens ontbijtsessie in café Scheltema. Linksvoor Theo Kley en Henk J. Meier, achter hen Robert Jasper Grootveld. Rechtsvoor Cor Jaring, achter hem Hub Mathijsen, KW 1900 A 130, Copyright Ned. Film Persbureau
23 maart 1970: groepsfoto tijdens ontbijtsessie in café Scheltema. Linksvoor Theo Kley en Henk J. Meier, achter hen Robert Jasper Grootveld. Rechtsvoor Cor Jaring, achter hem Hub Mathijsen, KW 1900 A 130, Copyright Ned. Film Persbureau

Wereldvrede en wiskunde

De gelegenheid werd ook aangegrepen om te discussiëren over verschillende maatschappelijke thema’s. Zo sprak medeoprichter A. A. J. T. (Hans) Stammeshaus (1924-1997) regelmatig over zijn sociaaleconomische hervormingsplannen voor Nederland, onder andere de introductie van een vorm van basisinkomen, gefinancierd door het defensiebudget van de Nederlandse staat. Nicolaas Kroese bracht bij gelegenheid naar voren hoe de wereldvrede in verband kon gebracht worden met de wiskunde en de magie van getallen. Max Reneman presenteerde dan weer zijn zelf gebrouwen immuun blauwe bier, of suggereerde een permanente tentoonstelling van auto’s aan het Amsterdamse Damrak en het Rokin, om zo de aanwezigheid van auto’s in Amsterdam te ‘vieren’.

Servetten in immuun blauw, als toegangsbewijs voor een ontbijt in het ‘Koelschip’ van de Heineken Brouwerij te Amsterdam, ter ere van een tentoonstelling ‘Bericht uit het magisch centrum Amsterdam’, KW 1900 A 130.

Servetten in immuun blauw, als toegangsbewijs voor een ontbijt in het ‘Koelschip’ van de Heineken Brouwerij te Amsterdam, ter ere van een tentoonstelling ‘Bericht uit het magisch centrum Amsterdam’, KW 1900 A 130.

De Ontbijtkrant

De journalist Henk J. Meier (1937-2011), die eerder bekendheid verwierf als verslaggever van provo-activiteiten – zie bijvoorbeeld het samen met Cor Jaring gepubliceerde Dit hap-hap-happens in amsterdam (Amsterdam 1966) – was ook betrokken bij het initiatief. Hij zou de redacteur worden van De Ontbijtkrant, die maandelijks tijdens de samenkomsten van de Ontbijtclub werd uitgedeeld à raison van ƒ 0,25. In deze krantjes, gestencild in vier kleuren, verschenen artikelen van verschillende leden, bijvoorbeeld over het Deskundologisch Laboratorium, waar Kley, Reneman en Grootveld onderzoek deden naar alledaagse dingen, zoals verveling (De Ontbijtkrant, 1ste Jaargang, Nr. 5). De Insekten Sekte, een initiatief van Kley en Reneman, kwam ook aan het woord. Zij maakten zich zorgen over de staat van het insectenbestand in Nederland, dat door landbouwgif langzaam werd uitgemoord. Het blaadje, dat in totaal maar vijf keer zou verschijnen, werd zo een uitlaatklep voor veel van de innovatieve ideeën van deze speelse groep progressieve kunstenaars en schrijvers.

De Ontbijtkrant, 1ste Jaargang, Nr. 4. KW 1900 A 130.

De Ontbijtkrant, 1ste Jaargang, Nr. 4. KW 1900 A 130.

Te zien in de vitrine

In november en december zijn in de vitrine bij de leeszaal Bijzondere Collecties stukken uit het archief van De Ontbijtclub te zien. Dit archief, aangelegd door Henk J. Meier (1937-2011), betreft stukken over de samenkomsten van De Ontbijtclub.