Rembrandt en Huygens in New York
30 juni 2016 Ad Leerintveld Nederlandse geschiedenis en cultuur

Van 3 juni tot 18 september 2016 is in The Morgan Library & Museum in New York een heel bijzondere tentoonstelling te bewonderen. Kunsthistoricus Per Rumberg heeft het voor elkaar gekregen 'Rembrandt’s first Masterpiece' uit 1629 voor het eerst ten toon te stellen. Het schilderij 'Judas brengt de zilverlingen terug' is het hart van de tentoonstelling, waarop ook de schetsen te zien zijn die Rembrandt maakte ter voorbereiding van dit schilderij.

Constantijn Huygens, Autobiografie. Aanvraagnummer: KW KA 48

Huygens’ beschrijving is de eerste geschreven recensie van Rembrandts werk. Hij geldt dan ook als de ontdekker van Rembrandt. Huygens roemt Rembrandt. Hij heeft in de ene figuur van Judas alles wat vóór hem is voortgebracht, overtroffen. In de Nederlandse vertaling door Chris Heesakkers van Huygens’ Latijn klinkt het zo:

'Het gebaar van die ene tot wanhoop vervallen Judas (om van al de andere indrukwekkende figuren op dit ene schilderij maar te zwijgen), die ene uitzinnige Judas die het uitschreeuwt, die smeekt om vergiffenis, die echter geen hoop meer heeft en in wiens gezicht alle sporen van hoop zijn uitgewist; de blik verwilderd, de haren uitgerukt, de kleren gescheurd, de armen verwrongen, de handen tot bloedens toe ineengeknepen; in blinde opwelling is hij op zijn knieën neergevallen, heel zijn lichaam gekronkeld in deerniswekkende afzichtelijkheid. Dit geheel zet ik naast al de schoonheid, die door de eeuwen is voortgebracht. (…) Ik houd staande: bij geen Protogenes, Apelles of Parrhasius is ooit opgekomen of zou, mochten zij op aarde terugkeren, ooit kunnen opkomen wat door een jongen, door een Hollander, door een molenaar die nog geen baard heeft, in één mensenfiguur is bijeengebracht en in zijn totaliteit weergegeven. Verbazing overvalt mij als ik dit zeg. Hulde, Rembrandt!'

Huygens’ beschrijving van zijn jeugd is in het begin van de achttiende eeuw door zijn kleinzoon Constantijn Lodewijkszoon met tal van andere handschriften in een perkamenten band gebonden. Dit verzamelhandschrift, KW KA 48, is heel kwetsbaar en wordt niet uitgeleend. Voor deze bijzondere tentoonstelling is gelukkig een uitzondering gemaakt. En dankzij de goede zorgen van de KB-restauratoren Constant Lem en Imke Neels is het handschrift nu op een verantwoorde wijze in New York te bewonderen met het originele schilderij van Rembrandt.

Rembrandt van Rijn (1606–1669), Judas brengt de dertig zilverlingen terug, 1629. Olie op paneel. Privécollectie. Photography courtesy of The National Gallery, London, 2016. Bron: Website The Morgan Library & Museum.

Bij deze historische tentoonstelling is een catalogus verschenen met bijdragen van Per Rumberg over het schilderij en Holm Bevers over de voorbereidende schetsen van Rembrandt. Uiteraard zijn ook de geëxposeerde werken erin beschreven. Behalve de genoemde schetsen zijn dat ook tekeningen en etsen van Rembrandt die het verhaal van Judas in de Bijbelse context plaatsen en zelfportretten van Rembrandt. Ten slotte zijn er werken van kunstenaars die net als Huygens gegrepen zijn door de Judasfiguur en hierin Rembrandt navolgen.

Reageer op deze blog

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.
Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.