Van armoedige sappelaar tot zelfbewuste ondernemer

18 januari 2021 Huibert Crijns Nederlandse geschiedenis en cultuur

Op 18 januari werden 65.378 nieuwe krantenafleveringen aan Delpher toegevoegd (met maar liefst 354.065 pagina's). Het betreft 19 titels die nog niet eerder op Delpher stonden en daarnaast aanvullingen op 7 krantentitels die wel al eerder online stonden. Een aantal kranten trekt de aandacht.

Algemeen Nederlandsch landbouwblad, 8 januari 1921
Arnhemsche Courante, No. 38, 1632
De vrije socialist, 2 April 1898

In de eerste plaats is de serie landbouwkranten uit de collectie van de Universiteit Wageningen interessant. In vroeger eeuwen werd het vak van boer van generatie op generatie overgedragen. De weinige innovaties die in de loop der eeuwen plaatsvonden geschiedden door kloosterordes in de Middeleeuwen, met name de Cisterciënzers. In de loop van de 19e eeuw verandert dat snel door de opkomst van de wetenschap, de stichting van een landbouwuniversiteit (Wageningen 1867) en lager, middelbaar en hoger landbouwonderwijs. Wetenschappelijk onderzoek naar bodemoptimalisatie (kunstmest), vee- en plantenziekten, zaad- en gewasveredeling, mechanisatie, etc. zorgen ervoor dat de landbouwproductie enorm stijgt en daarmee arbeid vrijkomt voor industrialisering en de dienstensector. De innovatie van de landbouw vanaf de 19e eeuw is een essentiële voorwaarde voor de ontwikkeling van onze huidige moderne samenleving. Waar rond 1850 de landbouw nog de grootste economische sector was in Nederland, werkt nu nog maar zo’n 2% van de beroepsbevolking in de landbouw. Deze snelle modernisering van de landbouw zien we gereflecteerd in het verschijnen van de verschillende landbouwkranten en tijdschriften. Deze bevatten informatie over nieuwe methoden en producten en advertenties voor moderne machines, meststoffen, veevoeders en biopharma. Deze kranten vervullen als kennisverspreiders een essentiële rol in de landbouwontwikkeling. Daarnaast gaan zij meer en meer fungeren als orgaan en spreekbuis voor de politieke en maatschappelijke organisatie van de boerenstand, en dragen daardoor bij aan de emancipatie van de boer van armoedige sappelaar tot zelfbewuste zelfstandige ondernemer. De tijdschriften zijn van historisch belang omdat zij één van de bronnen zijn waarin het verloop van deze agrarische revolutie is vastgelegd.

Ook mooi is de toevoeging van twee exemplaren van de Arnhemse Courante. Dit is de op twee na oudste krantentitel in Nederland, en daarmee ook één van de oudste ter wereld. Bovendien is dit de eerste Nederlandse krant die buiten Amsterdam gedrukt werd. Echt wel bijzonder dus!

Een persoonlijke favoriet is De Vrije Socialist. Een anarchistische krant die op instigatie van Ferdinand Domela Nieuwenhuis (de ‘Rode Dominee’) in 1898 opgericht werd, in de hoogtijdagen van het socialisme.

Welkomstgroet van "De vrije Socialist", 1898

Hoewel het anarchisme nooit een grote aanhang heeft gehad in Nederland, bleef de krant tot 1990 bestaan (met een onderbreking tijdens de oorlog). Door die langlopendheid is De Vrije Socialist een prachtige bron voor de bestudering van de anarchistische beweging in Nederland.