Ronald Giphart en de "Coming of age"
14 maart 2014 Arno Kuipers Nederlandse literatuur en taal

“‘Wat kijk je?!’ ‘Mag ik niet kijken?’
‘Kijk weg voordat ik je ga beuken, blonde bitch.’
‘Mij beuken? Kom dan als je lef hebt, kut-Marokkaantje.’
We stapten van de Vespa’s en veinsden een vuistgevecht. Automobilisten stapten uit en voetgangers snelden schreeuwend op ons af.
En dan lachten we ze ineens uit.
En gaven elkaar een high five.
De gezichten van die lui.
Ze begrepen het niet.
Sommigen lachten.
Anderen niet.
Sukkels."

Mano Bouzamour, De belofte van Pisa, 2013
Mano Bouzamour, De belofte van Pisa, 2013
Leon de Winter, De (ver)wording van de jongere Durer, 2e oplage, 1979
Leon de Winter, De (ver)wording van de jongere Durer, 2e oplage, 1979

De schelmenroman

In De belofte van Pisa bevindt de jonge Sam uit de Pijp zich in twee werelden: als leerling van een lyceum in Amsterdam-Zuid zit hij in de klas met wereldvreemde blanke kakkertjes, terwijl zijn criminele grote broer hem anderzijds in aanraking brengt met gebieden aan gene zijde van de wet. Het spannende universum van misdaad en geweld speelt ook in enkele andere verhalen van de bloemlezing een rol, zoals in het fragment uit de bestseller Eus (2012) van de Deventer schrijver Özcan Akyol. Hij noemde zijn roman over een Turkse jongen die voor galg en rad opgroeit in de ondertitel ‘Een schelmenroman’. En met de schelmenroman heeft het coming of age-verhaal zeer zeker wat gemeen, want uit een andere beroemde Nederlandse schelmenroman, Ik Jan Cremer uit 1964, nam Giphart ook een fragment. De roman van Akyol eindigt voor hoofdpersoon Eus in de gevangenis. De (ver)wording van de jongere Dürer van Leon de Winter uit 1978 , ook met een fragment aanwezig, opent daarentegen met de terugkeer van de hoofdpersoon uit de gevangenis. En zo zijn er tussen de verhalen in dit boek meer interessante verbanden te vinden.

Meisjes

Giphart heeft er streng voor gewaakt om een boek te maken met enkel mannelijke auteurs of met alleen maar verhalen over opgroeiende jongetjes die hun piemeltje ontdekken. Ook veel vrouwelijke auteurs zijn present, zoals bijvoorbeeld Monika van Paemel met een fragment uit De vermaledijde vaders, Doeschka Meijsing (Robinson) en Floortje Zwigtman (Spiegeljongen). Een scherp verhaal over de coming of age van een meisje is het fragment uit De schaamte voorbij van Anja Meulenbelt uit 1976: ‘Tegen zijn verliefde doordrammen kan ik toch niet op, al ben ik elke keer teleurgesteld als hij veel kouder en afstandelijker is wanneer ik eenmaal heb toegegeven. In mijn boeken zijn mannen achteraf altijd verliefder dan ervoor, maar bij Toni is het net andersom.’ Ook in het fragment uit de roman Tussentijds van Ankie Peypers uit 1966 voert een meisje tijdens haar coming of age strijd met mannen: ‘Ik zou binnenkort gekust moeten worden, gestreeld langs een zachte huid, geproefd en geliefkoosd tot ik veilig een vrouw zou zijn en het probleem, het wonder dat ik was, voorgoed opgelost.’

Coming of age in het werk van Ronald Giphart

Het siert Ronald Giphart dat hij uit bescheidenheid zichzelf niet heeft opgenomen, maar als iemand anders deze bloemlezing had samengesteld was er natuurlijk ook een fragment van hem in gekomen. Bijvoorbeeld uit zijn debuutroman Ik ook van jou of uit Giph of uit een van zijn andere boeken waarin jonge helden de wereld veroveren en daarbij bij herhaling hun neus (of een ander lichaamsdeel) stoten. Zoals hoofdpersoon ‘Ronald’ in Ik ook van jou mijmert: ‘Het zijn geen leuke moment als je erachter komt dat je toch niet zo sterk bent als je denkt dat je bent.’ Alle verhalen uit de bloemlezing gaan over de overgang van kind naar volwassene, ze gaan over seks en soms over geweld, ze gaan over knellende conventies en ze gaan over onvoorstelbaar geluk en euforisch genot dat wordt afgewisseld met verdriet en grote teleurstellingen. Maar er moet een reden zijn dat Giphart juist deze verhalen heeft gekozen en vele anderen die toch ook over opgroeien gaan weer niet. In zijn voorwoord somt hij een aantal bekende auteurs op die hij door ruimtegebrek of omdat hun verhalen toch niet helemaal passend waren moest laten vallen (waaronder grootheden als Mulisch, Du Perron en Bordewijk). Het ene coming of age-verhaal is dus het andere niet. Wie er achter komt wat de verhalen uit De Nederlandse coming of age literatuur in 100 verhalen nu echt met elkaar verbindt, zal cum laude kunnen promoveren in de Ronald Giphart-kunde.

Ankie Peypers, Tussentijds, 1966
Ankie Peypers, Tussentijds, 1966
Ronald Giphart, Ik ook van jou, 1992
Ronald Giphart, Ik ook van jou, 1992
Achteromslag van De Nederlandse coming of age literatuur, 2014
Achteromslag van De Nederlandse coming of age literatuur, 2014

Reageer op deze blog

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.
Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.