Liefde in de Nederlandse poëzie
27 januari 2015 Arno Kuipers Nederlandse poëzie

Van 29 januari tot en met 4 februari is het weer Poëzieweek in Nederland. De week gaat van start met Gedichtendag op 29 januari en eindigt met het grote Gedichtenbal in de Stadsschouwburg van Amsterdam op 4 februari, met voordrachten van Dichter des Vaderlands Anne Vegter en vele anderen. Thema van de gedichtenweek is dit jaar: ‘Met zingen is de liefde begonnen’.

De mooiste liefdesgedichten van P.C. Hooft, 2004
De mooiste liefdesgedichten van P.C. Hooft, 2004
De mooiste liefdesgedichten verzameld door WIllem Wilmink, 11e druk, 2002 (1e: 1993)
De mooiste liefdesgedichten verzameld door WIllem Wilmink, 11e druk, 2002 (1e: 1993)
Gedichten over liefde verzameld door Marjoleine de Vos, 2008
Gedichten over liefde verzameld door Marjoleine de Vos, 2008

Gorter

Herman Gorter is misschien wel de meest geciteerde en de meest gebloemleesde liefdesdichter. In zijn beroemde Verzen van 1890 dichtte hij zo over een aanbeden geliefde:

‘Zie je ik hou van je,
ik vin je zoo lief en zoo licht -
je oogen zijn zoo vol licht,
ik hou van je, ik hou van je.
En je neus en je mond en je haar
en je oogen en je hals waar
je kraagje zit en je oor
met je haar er voor.’

Liefde verwoorden

Bij het gedicht van Gorter lijkt het alsof de verliefdheid er als vanzelf is ingegoten, maar de laatste strofe is aarzelender:

‘O ja, ik hou van je,
ik hou zoo vrees'lijk van je,
ik wou het heelemaal zeggen -
Maar ik kan het toch niet zeggen’

Zo eenvoudig is het blijkbaar niet om liefde in een gedicht te beschrijven. Gorter concludeert dat hij eigenlijk maar wat stamelt. Remco Campert laat in zijn beroemde gedicht ‘Lamento’ zien hoe het verlangen naar de geliefde vaak helemaal niet kan worden benoemd, alleen maar op grote afstand beschreven. Het kernachtige, laatste woord wordt hier opzettelijk steeds weggelaten:

‘Hier nu langs het lange diepe water
dat ik dacht dat ik dacht dat je altijd maar
dat je altijd maar
hier nu langs het lange diepe water
waar achter oeverriet achter oeverriet de zon
dat ik dacht dat je altijd maar altijd’

Lief is genoeg

Sommige dichters worstelen wat minder met de zoektocht naar verheven woorden. Hélène Gelèns dichtte in ‘Lief! Maar dat is niet genoeg’ over een geliefde die niet tevreden is met de liefde zelf, maar de allerheftigste woorden eist:

‘lief! maar dat is niet genoeg
hij wil weten hoe! Van hier tot waar
tot maastricht casablanca de ochtendster
tot mijn huis hier om de hoek-hoe lief!
ik vind lief! lief genoeg
hij wil woorden die ronken’

Esther Naomi Perquin schreef met ‘Gezocht’ een gedicht als een contact-advertentie, waarin de gezochte geliefde met niet al te hooggespannen verwachtingen wordt beschreven:

**‘Man met grote handen en dito boekenkasten,*
bij voorkeur met uitzicht op zee.*
[…] Beloftes voor later het liefst onoprecht zodat
wat hij vertelt steeds weer uit kan gelegd’

De favoriete liefdesgedichten van Nederland en Vlaanderen, inleiding Gerrit Komrij, 2001
De favoriete liefdesgedichten van Nederland en Vlaanderen, inleiding Gerrit Komrij, 2001
Honderd jaar Nederlandse liefdespoëzie uit noord en zuid, samengesteld door Eddy van Vliet, 1994
Honderd jaar Nederlandse liefdespoëzie uit noord en zuid, samengesteld door Eddy van Vliet, 1994

Liefde en lust

Natuurlijk grenst de liefde aan de lijfelijkheid en talloze dichters hebben geschreven over de liefde als lichamelijke verstrengeling, bijvoorbeeld Judith Herzberg:

‘Plezier heeft de vorm
van jouw lichaam gekregen.
Ik vind je hoe langer
hoe langer hoe liever,
je bent al zo lang
als een dadelpalm
waar ik wel in wil klimmen.’

Er zijn dan natuurlijk ook altijd weer types die graag aandacht vragen voor de wat onwelriekender aspecten van de lichamelijke eenwording. Gerrit Komrij schreef in het gedicht ‘Liefde’:

‘Ze liggen op elkaar, schurft op eczeem.
Je hoort de schilfers knappen. Roos stuift op.
Hun schedels glimmen als een diadeem.
Ze liefkoost teder zijn gezwollen krop.’

Een woonplaats

Maar misschien is liefde, in welke vorm dan ook, vooral een veilige woonplaats. Een woonplaats waar poëzie ontstaat, zoals Ellen Warmond dichtte in ‘Warmte, een woonplaats’:

Liefde en het besef van liefde daartussen bouwen mensen een warmende woonplaats

en sprekende zeggen ze: liefste open je ogen nu langzaam en eet ik heb het licht voor je aangesneden of: open je ogen niet drink nu het donker ik heb de nacht voor je omgekocht

want liefde en het besef van liefde daaraan ontsteken ogen en stemmen hun licht daarin ontbloeien de lippen daaruit ontstaat het gedicht.

Poëzieweek

Tijdens de poëzieweek krijgt iedereen die in de boekwinkel € 12,50 besteedt aan poëzie het Poëziegeschenk 2015 cadeau. Het geschenk is dit jaar geschreven door dichter Ilja Leonard Pfeijffer: Giro giro tondo, een obsessie. Uiteraard heeft deze bundel de liefde als thema. In de Openbare Bibliotheken én in de Koninklijke Bibliotheek worden de leden tijdens de Poëzieweek getrakteerd op fraaie ansichtkaarten met gedichten rond het thema liefde. Voor iedereen met een smartphone heeft de bibliotheek bovendien nog een cadeautje in petto: tien gratis dichtbundels in een speciale poëzie-app, te verkrijgen via Poëziebieb.

Reacties

Liefde is -- nee liefde /ontstaat/ uit het beklemmende besef van het mogelijke verlies, van het onvoorstelbare einde van dat wat men heeft, maar wat niet -- nog niet verloren is.
Het 'mooiste' liefdesgedicht is ook het simpelste: "Jij / hoort bij / Mij"` (eventueel: "Ik / hou van / Jou").
Kusje, hartje, zoetje, blosje -- je ziet het voor je. Het is duidelijk: 'mooi', dat kan geen serieus criterium zijn.
Ondoorgrondelijk en ongehoord aangrijpend, steeds opnieuw, is daarentegen de volgende liefdesuiting, welker kracht niet zit in het woord, niet in de verbalisatie, niet in de vocalisatie, zelfs niet in de presentatie, maar in het onuitdrukkelijke besef van haar betekenis:
http://tvblik.nl/dode-dichters-almanak/simon-vestdijk-leest-de-uiterste-seconde.

Reageer op deze blog

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.
Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.