Collectie Hegel-Bolland

De collectie: Handschriften en aantekeningen van prof. Dr. G.J.P.J. Bolland, de grondlegger voor de G.W.F. Hegel-bestudering in Nederland, met zeldzame internationale 19de-eeuwse Hegeliana.
Omvang: ongeveer 1250 boeken, tijdschriften, overdrukken van krantenartikelen, collegedictaten, brieven en twee handschriften.
Toegankelijkheid: De boeken kunt u vinden via de KB publiekscatalogus.
Meer informatie: Huibert Crijns 070 3140518

De Collectie Hegel-Bolland is essentieel voor de bestudering van de Hegelkunde in Nederland en laat zien hoe de Nederlandse filosofen in de vroege twintigste eeuw kennis namen van Hegels werk én er kritisch op reageerden.

Willem Otterspeer, Bolland (1995)
Willem Otterspeer, Bolland (1995)

W. Otterspeer, Bolland: een biografie (1995)

F. C. Beiser, The Cambridge Companion to Hegel and nineteenth-century philosophy (2008)
F. C. Beiser, The Cambridge Companion to Hegel and nineteenth-century philosophy (2008)

F. C. Beiser, The Cambridge Companion to Hegel and nineteenth-century philosophy (2008)

K. J. Pen, Over het onderscheid tusschen de wetenschap van Hegel en de wijsheid van Bolland (1915)
K. J. Pen, Over het onderscheid tusschen de wetenschap van Hegel en de wijsheid van Bolland (1915)

K. J. Pen, Over het onderscheid tusschen de wetenschap van Hegel en de wijsheid van Bolland (1915)

Achtergrond: Gerard Bolland zette Hegel op de filosofische kaart in Nederland

Gerardus Johannes Petrus Josephus Bolland (1854-1922) heeft de bestudering van de tegenwoordig alom gekende Duitse filosoof Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) op de agenda gezet in Nederland.

Bolland werd in 1896 benoemd tot gewoon hoogleraar wijsbegeerte aan de Universiteit van Leiden. Kort na zijn benoeming ‘ontdekte’ Bolland het werk van de Duitse filosoof Hegel en besteedde daar in zijn colleges veel aandacht aan. Indertijd waren die colleges van Bolland zeer populair en beroemd. Bolland beperkte zich niet tot Leiden: op zaterdagen gaf hij in verschillende steden 'Collegium Logicum', dat naar een stenografisch verslag door zijn leerlingen werd uitgegeven (1905. 2 dl.) Bolland liet een aantal geschriften van Hegel, voorzien van commentaren opnieuw uitgeven bij de uitgever Adriani te Leiden. Het gedachtegoed van Hegel wordt in een aantal boeken van Bolland naar diens interpretatie uiteen gezet. Het verzamelwerk van Bolland dat in 1904 verscheen, Zuivere Rede en hare werkelijkheid (bekijk de gedigitaliseerde tweede uitgave van Zuivere Rede en hare werkelijkheid in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren) diende om de leerlingen van Bolland te informeren.

Eén van Bollands leerlingen was Jan Jacob van der Harst (1881-1917) die tijdens zijn studie medicijnen ook college volgde bij Bolland en op die manier kennismaakte met de Duitse filosoof Hegel. Van der Harst legde tussen 1906 en 1917, toen hij als arts werkte in Loosduinen, een verzameling aan van Hegel.

Collectiegeschiedenis

De Hegel-Bolland collectie is afkomstig van twee verzamelaars: dr. Jan Jacob van der Harst en G. (Gerard) J. P. J. Bolland. De collectie Van der Harst is na diens dood aangekocht door de Haagse afdeling van het Genootschap voor zuivere Rede. Dit Genootschap was in 1912 opgericht als landelijke vereniging van enthousiaste beoefenaren van de filosofie van Hegel en had afdelingen door het hele land. Van der Harst was lid van dit genootschap en volgde de lezingen die Bolland ’s avonds in Den Haag gaf voor de Haagse afdeling. Deze afdeling besloot na de dood van Van der Harst tot aankoop van zijn Hegel-collectie. Via Bolland schonken zij die aan de KB.

In het KB-jaarverslag over 1918 is een catalogus opgenomen van de collectie Van der Harst. Hiervan zijn ten behoeve van de leden van het Haagse Bolland-Genootschap honderd overdrukken gemaakt. De collectie is in 1919 door Bolland zelf aangevuld met een schenking van boeken en overdrukken uit zijn eigen bibliotheek. Het ging daarbij om ongeveer 480 boeken uit zijn eigen verzameling, waarvan er ongeveer 80 aantekeningen bevatten van Bolland. Ongeveer 70 titels hebben uitsluitend betrekking op de filosofie van Hegel, terwijl de overige titels van meer algemeen-filosofische aard zijn.

Hegel en Bolland in andere collecties

  • Universiteitsbibliotheek van Leiden: een groot deel van de boeken van Bolland werd door de zoon van Bolland in 1925 aan Leiden geschonken, waar ook het Bolland-archief wordt bewaard.
  • Universiteitsbibliotheek van Amsterdam: een grote collectie boeken, brochures, overdrukken en handschriften verzameld van en over Bolland, Hegel en het hegelianisme (archief 13 dozen; bibliotheek circa 1200 titels). Deze collectie is vanaf 1932 aangelegd door de toen opgerichte Bolland-Stichting met als doel een Bolland-bibliotheek op te zetten en de heruitgave van de werken van Bolland te bevorderen. De collectie die door de leden is opgebouwd is in 1943 in permanente bruikleen gegeven aan de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam.

Meer online bronnen

Literatuur

  • 'Verzameling van Van der Harst'. In: Verslag der Koninklijke Bibliotheek over 1918. 's-Gravenhage : Belinfante, 1919, p. 176-225. Van deze catalogus zijn 100 aparte overdrukken gemaakt onder de titel: Hegel-Bolland : verzameling van J.J. van der Harst : geschonken door G.J.P.J. Bolland aan de Koninklijke Bibliotheek. Den Haag, 1919.
  • 'Geschenk van Bolland'. In: Verslag der Koninklijke Bibliotheek over 1919. 's-Gravenhage : Belinfante, 1920, p. VI en p. 38-71.
  • Catalogus der schenking-Bolland aan de bibliotheek der rijks-universiteit te Leiden. Amsterdam, 1925, 180 p.
  • 'Catalogus van de bibliotheek der Bolland-Stichting'. In: De Idee 14 (1936), p. [230]-275; 16 (1938), p. [169]-179; en 19 (1941), p. 253-272.
  • 'J.J. van der Harst, psychiater 1881-1917'. G.J.P.J. Bolland, filosoof 1854-1922. In: Verzamelaars en verzamelingen. Koninklijke Bibliotheek, 1789-1998. Zwolle : Waanders, 1998, p. 89-92.