Sport en spel

De collectie: Een verzameling boeken, tijdschriften en archivalia over (olympische) sporten, zoals tennis, voetbal, rugby en atletiek, met speciale collecties over alpinisme, bridge, cricket en valkerij.
Omvang: Ca. 35.000 objecten.
Toegankelijkheid: De titels zijn uitgebreid beschreven in de KB-Catalogus. Sommige onderdelen van de collectie kunnen alleen ingezien worden in de leeszaal Bijzondere Collecties.
Meer informatie: Anna Rademakers - 070-3140780.

Collectieprofiel

Boeken en tijdschriften over allerlei sporten vormen samen de Sport- en spelcollectie. Sterk vertegenwoordigd zijn onderwerpen zoals sportwedstrijden, stadions, Olympische Spelen en afzonderlijke sporten zoals voetbal en zwemmen. Ook zijn er grote verzamelingen met boeken over bergsport (alpinisme) en kaart- en bordspelen zoals bridge en go. Speciale collecties zijn die over cricket en valkerij.

Het merendeel van de collectie is twintigste-eeuws materiaal, maar in enkele deelcollecties (zoals valkerij) bevinden zich veel oude drukken en publicaties uit de negentiende eeuw.

De collectie bevat ook archivalia, zoals knipsels met spotprenten of persoonlijke fotoboeken.

Girard Thibault, Académie de l'espée, ou se demonstrent par reiglés mathématiques sur le fondement d'un cercle mystérieux la theorie et pratique des vraix et iusqu'à présent incognus secrets du maniement des armes a pied et a cheval (1628=1630)
Girard Thibault, Académie de l'espée (1630)

Girard Thibault, Académie de l'espée, ou se demonstrent par reiglés mathématiques sur le fondement d'un cercle mystérieux la theorie et pratique des vraix et iusqu'à présent incognus secrets du maniement des armes a pied et a cheval (1628-1630)

H.A. Meerum Terwogt, Nationale sportfiguren (1933)
H.A. Meerum Terwogt, Nationale sportfiguren (1933)

H.A. Meerum Terwogt, Nationale sportfiguren (1933)

Collectiegeschiedenis

De collectie is aanvankelijk ontstaan door bruikleen (de cricketcollectie in 1941) of schenking (de valkerijcollectie in 1948). Vanaf 1974 ontvangt de KB (bijna) alle boeken die in Nederland worden uitgegeven, en daaronder zijn veel sportboeken. Schenkingen en bruiklenen over speciale onderwerpen vulden de collectie aan: bridge (schenking, 1994), de collectie Amerikaanse sporten zoals honkbal, basketbal en ijshockey van journalist Henk de Groot (schenking 2009). De grootste deelcollectie is een bruikleen van het NOC*NSF (voorheen het Nederlands Olympisch Comité en de Nederlandse Sport Federatie) (1998); dat zijn ca. 25.000 boeken.

Alpinisme

Bergbeklimmen is als sport relatief jong en de eerste publicaties verschenen in de achttiende eeuw. Een vroeg voorbeeld is de Histoire naturelle des glacieres de Suisse (1777). Het alpinisme kwam in de achttiende eeuw op samen met een nieuwe waardering voor natuurschoon, en samen met moderne vormen van toerisme en sportbeoefening. In 1786 werd voor het eerst de Mont Blanc beklommen. In het voetspoor van de Engelse Alpine Club in Londen (opgericht in 1857) kwamen ook in andere landen dergelijke verenigingen van de grond. In Nederland werd in Leiden in 1902 de (later Koninklijke) Nederlandsche Alpen-Vereeniging gesticht. Zulke verenigingen gaven veel publicaties uit.

Voor de collectie alpinisme en bergbeklimmen is in 1957 een overeenkomst gesloten tussen de Koninklijke Nederlandse Alpen-Vereniging (KNAV) en de Koninklijke Bibliotheek. Op basis hiervan heeft de Vereniging een collectie boeken over alpinisme en verwante onderwerpen als bruikleen gedeponeerd in de Koninklijke Bibliotheek. Deze verzameling bevat 98 tijdschriften (ca. 38 meter) en ca. 1.150 boeken.

Van de Nederlandsche Ski Vereniging nam de KB ca. 30 tijdschriften en ruim 100 boeken over skiën over.

Literatuur over alpinisme

  • Catalogus Koninklijke Nederlandse Alpen-Verenigingg. Den Haag, ca. 1975.
  • Een halve eeuw Nederlands alpinisme, 1902-1952. Leiden, 1952.
  • Hans van der Hoeven, 'Koninklijke Nederlandse Alpen-Vereniging en Nederlandse Ski Vereniging', in: Verzamelaars en verzamelingen : Koninklijke Bibliotheek, 1798-1998. Zwolle, 1998, p. 201-203.

De berggids (1933)
De berggids (1933)

De berggids (1933). [Aanvraagnummer: NAV T 19].

Ph.C. Visser, Boven en beneden de sneeuwgrens (1910)
Ph.C. Visser, Boven en beneden de sneeuwgrens (1910)

Ph.C. Visser, Boven en beneden de sneeuwgrens (1910). [Aanvraagnummer: NAV G 204]

Ph.C. Visser, Boven en beneden de sneeuwgrens (1910)
Ph.C. Visser, Boven en beneden de sneeuwgrens (1910)

Ph.C. Visser, Boven en beneden de sneeuwgrens (1910). [Aanvraagnummer: NAV G 204]

Bridge

De basis voor de bridgecollectie is de nalatenschap van Edmond Emilius Nadorp (1934-1993), die in 1994 door mevrouw J. Nadorp-Ydema en kinderen aan de KB is geschonken. Nadorp was een bekende makelaar in Den Haag met een passie voor bridge. Al van jongs af aan beoefende hij de bridgesport, eerst in huiselijke kring, later ook in clubverband. Hij las en kocht hij al op jeugdige leeftijd boeken over bridge. Vanaf zijn vijftigste begon hij systematisch te verzamelen. Hij kocht in binnen- en buitenland veel aan. Zo groeide zijn collectie in betrekkelijk korte tijd uit tot één van de grootste ter wereld. In 1983 was Nadorp mede-oprichter van het Denksportcentrum in Pulchri Studio. Hij speelde bij bridgeclubs als Up en Down en de Haagse Oefenclub (HOC). Hij was vaak te vinden op allerlei toernooien en externe viertallencompetities, zoals de Hoechst toernooien en de Rode Kruis-drives.

De collectie van ongeveer 4.100 boeken, tijdschriften en documentatiemateriaal is veelzijdig en grondig van opzet. Zo zijn er oudere titels over whist, een populair kaartspel dat als de voorloper van het hedendaagse bridge kan worden beschouwd. Titels van twintigste-eeuwse coryfeeën van het bridgespel als Ely Culbertson en Charles Goren zijn alle aanwezig in meer dan één editie, terwijl ook het werk van Nederlandse auteurs als F.W. Goudsmit en H.W. Filarski ruimschoots is vertegenwoordigd. Uiteraard ontbreken ook de moderne uitgaven van Cees Sint en Ton Schipperheyn niet. De collectie biedt ook titels over andere kaartspelen van klaverjassen tot pokeren. Daarnaast komt de geschiedenis van het kaartspel en van de speelkaart aan bod. Nadorp had in samenwerking met mevrouw drs. Carla de Jong zelf al een catalogus van zijn collectie uitgegeven. Na catalogisering van de geschonken boeken en tijdschriften is door de KB een catalogus uitgegeven waarin deze zijn opgenomen. De publicatie hiervan viel samen met de tentoonstelling Boeken over bridge. Een selectie uit de bridgebibliotheek van E.E. Nadorp (1934-1993) van 13 februari tot en met 9 april 1998 in de KB.

De KB heeft op zich genomen de collectie door nieuwe en antiquarische aanschaf verder uit te breiden.

Literatuur over de Bridgecollectie

  • Bridge-bibliotheek Nadorp : kaartspelen in het algemeen en bridge in het bijzonder. 3e uitg. 's-Gravenhage, 1993.
  • Boeken over bridge : catalogus van de bridgebibliotheek van E.E. Nadorp (1934-1993). Den Haag, 1998.
  • Hans van der Hoeven, 'E.E. Nadorp, makelaar 1934-1993', in: Verzamelaars en verzamelingen. Koninklijke Bibliotheek, 1789-1998. Zwolle, 1998, p. 184-185.

De volmaakte kaartspeler of praktische handleiding tot het gemakkelijk leeren van de meest gebruikelijke kaartspelen. 5e dr.(ca. 191?). [Aanvraagnummer: BRIDGE 1477]
De volmaakte kaartspeler (ca. 191?).

De volmaakte kaartspeler of praktische handleiding tot het gemakkelijk leeren van de meest gebruikelijke kaartspelen. 5e dr.(ca. 191?). [Aanvraagnummer: BRIDGE 1477]

S.J. Simon, *Waarom u bij het bridgen verliest* (1960). [Aanvraagnummer: BRIDGE 2754]
S.J. Simon, Waarom u bij het bridgen verliest (1960)

S.J. Simon, Waarom u bij het bridgen verliest (1960). [Aanvraagnummer: BRIDGE 2754]

G. Beal, Playingcards and their story (1975) [Aanvraagnummer: BRIDGE 3215]
G. Beal, Playingcards and their story (1975)

G. Beal, Playingcards and their story (1975) [Aanvraagnummer: BRIDGE 3215]

Cricket

De collectie bevat literatuur over de voorgangers van het cricketspel en over het moderne cricket dat in de achttiende eeuw in Engeland opgang maakte. Ook in Nederland werd het spel in het midden van de negentiende eeuw geïntroduceerd. In 1883 werd de (vanaf 1958 Koninklijke) Nederlandsche Cricket Bond opgericht, mede op initiatief van de letterkundige Frans Netscher. Vanaf 1892 werd cricket als sport in competitieverband in Nederland beoefend.

*50 jaar damescricket in Nederland* (1984)

50 jaar damescricket in Nederland (1984)

De cricketcollectie is in 1941 aan de KB in bruikleen gegeven door de Koninklijke Nederlandse Cricketbond (KNCB). De overeenkomst is herzien in 1993. De collectie is door de bond enkele malen aangevuld, terwijl de Koninklijke Bibliotheek ook zelf incidenteel titels aanschaft. De collectie omvat circa 120 jaargangen van sporttijdschriften uit de jaren 1880-1930, alsmede zo'n 1.200 boeken, meest gewijd aan cricket in de Angelsaksische wereld.

Literatuur over de cricketcollectie

  • W. Mulier, Cricket. Haarlem, 1897.
  • Een eeuw georganiseerd cricket in Nederland. Den Haag, 1983.
  • Over cricket. Boeken van de Koninklijke Nederlandse Cricketbond in bruikleen bij de Koninklijke Bibliotheek. Den Haag, 1993.
  • Hans van der Hoeven, 'Koninklijke Nederlandse Cricketbond', in: Verzamelaars en verzamelingen. Koninklijke Bibliotheek, 1789-1998. Zwolle, 1998, p. 198-200.

W. Mulier, Cricket (1897). [Aanvraagnummer: 581 G 15]
W. Mulier, Cricket (1897)

W. Mulier, Cricket (1897). [Aanvraagnummer: 581 G 15]

50 jaar dames cricket in Nederland (1984)
50 jaar dames cricket in Nederland (1984)

50 jaar dames cricket in Nederland (1984) [Aanvraagnummer: XCM 089]

Een eeuw georganiseerd cricket in Nederland (1983)
Een eeuw georganiseerd cricket in Nederland (1983)

Een eeuw georganiseerd cricket in Nederland (1983)

Valkerij

De collectie boeken over de jacht met valken, vanaf de zestiende eeuw tot heden, bevat voornamelijk handleidingen voor de africhting van de valken, zowel voor Nederland als voor andere landen, vaak fraai geïllustreerd met ingekleurde platen. De collectie bevat circa 200 werken, waarvan de helft afkomstig is uit de nalatenschap van A.E.H. Swaen, geschonken in 1948.

J.M. van de Wall, De valkerij op het Loo (1896)
J.M. van de Wall, De valkerij op het Loo (1896)

J.M. van de Wall, De valkerij op het Loo (1896)

J.M. van de Wall, De valkerij op het Loo (1896)
J.M. van de Wall, De valkerij op het Loo (1896)

J.M. van de Wall, De valkerij op het Loo (1896)