Affiches uit de Tweede Wereldoorlog (NIOD-collectie)

De collectie: Een uitputtende verzameling Nederlandse affiches uit de periode van de Tweede Wereldoorlog (1940-1945).
Omvang: Meer dan 5.000 affiches.
Toegankelijkheid: Alle affiches zijn gedigitaliseerd en beschikbaar via het Geheugen van Nederland. Beschrijvingen zijn te vinden in de gedrukte Bestandcatalogus: afficheverzameling Koninklijke Bibliotheek (1992).
Meer informatie: Paul van Capelleveen 070-3140331

Verzamel eikels en kastanjes voor de herbebossching (Ca. 1945)
Verzamel eikels en kastanjes voor de herbebossching (Ca. 1945)

Wijga, Verzamel eikels en kastanjes voor de herbebossching. (Ca. 1945). Lithografie, 69 x 49 cm. [Aanvraagnummer KW AF/00686].

Op­tegen het bolsjewisme! Meldt u aan bij de Waffen SS (ca. 1943)
Op­tegen het bolsjewisme! Meldt u aan bij de Waffen SS (ca. 1943)

S., Op­tegen het bolsjewisme! Meldt u aan bij de Waffen SS (ca. 1943). Lithografie, 118 x 88 cm.[Aanvraagnummer: KW AG/00348a].

De jeugd in den Jeugdstorm (1943)
De jeugd in den Jeugdstorm (1943)

Van Altema, De jeugd in den Jeugdstorm (1943). Lithografie, 44 x 30 cm. [Aanvraagnummer: KW AE/00694].

Collectieprofiel

De collectie bestaat uit Nederlandse plakkaten en affiches uit de periode 1940-1945. Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren affiches een belangrijk propagandamiddel. In het bezette Nederland besteedden de Duitsers veel zorg en aandacht aan het uitdragen van de nationaal-socialistische boodschap in de vorm van kleurrijke aanplakbiljetten. Borden, muren en reclamezuilen werden volgehangen met propaganda-affiches met schreeuwende slagzinnen en pakkende afbeeldingen die de publieke opinie moesten beïnvloeden.

De onderwerpen zijn zeer divers: Duitse propaganda-acties, Mussert en zijn NSB, oproepen voor de Waffen SS, instructies om de bevolking te beschermen tegen luchtaanvallen, ontspanningsvormen en Duitse doodvonnissen. Burgemeesters brachten hun burgers op de hoogte van nieuwe Duitse maatregelen. De illegaliteit riep in aanplakbiljetten op tot verzet. In Nederlands-Indië bracht de Japanse bezetter propaganda-affiches in omloop.

Er zijn drie genres:

  • mededelingen van officiële instanties zoals oproepen tot mobilisatie, berichten van de capitulatie en bekendmakingen van de bezetter;
  • voorlichtingsaffiches om de bevolking tot bepaalde dingen aan te sporen zoals affiches tegen de zwarte markt of bepaalde voedingsgewoonten in tijden van voedselschaarste;
  • propaganda- en wervingsmateriaal.

Collectiegeschiedenis

De collectie van meer dan 5.000 affiches is na de oorlog verzameld. In 1944 deed Radio Oranje vanuit Londen een oproep aan de Nederlandse bevolking om materiaal betreffende de oorlog te bewaren. Na de bevrijding werd deze oproep herhaald, met het verzoek alles te sturen naar het op 8 mei 1945 opgerichte RIOD. Tussen al dit materiaal bevonden zich de affiches.

Halverwege 1983 werd de KB door het RIOD (Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, nu het NIOD) benaderd of zij bereid zou zijn de collectie affiches uit de Tweede Wereldoorlog, die door het RIOD/NIOD bewaard werd, over te nemen, omdat het RIOD deze niet op bevredigende wijze kon beheren. Eind 1984 werd de collectie overgedragen aan de KB, waar de collectie grondig gerestaureerd werd en op speciale wijze werd opgeborgen. Ongeveer 800 dubbele affiches bleven bij het RIOD achter, waar ze beschikbaar zijn voor tentoonstellingen en dergelijke. De collectie in de KB wordt beschouwd als bewaarcollectie en de affiches worden slechts incidenteel uitgeleend.

Literatuur

  • Bestandcatalogus: afficheverzameling Koninklijke Bibliotheek. Den Haag, 1992
  • W. Goossens, 'Het restauratieprojekt van de collectie affiches uit de Tweede Wereldoorlog in de Koninklijke Bibliotheek', in: De boekenwereld, 4 (1987/88), p. 177-180, ill.