Willem Kloos / De Nieuwe Gids / Jacques Perk

De collectie: Boeken uit de collectie van Willem Kloos en het archief van het literaire tijdschrift van de 'Beweging van Tachtig': De Nieuwe Gids.
Omvang: Meer dan 1000 boeken en ca. 6000 handschriften, brieven, notulen en andere archiefdocumenten.
Toegankelijkheid: De boeken kunt u vinden via de KB-Catalogus. Ze zijn ter inzage in de leeszaal Bijzondere Collecties en worden niet uitgeleend.
Meer informatie: Jeroen Vandommele 070-3140320.

Het tijdschrift De Nieuwe Gids (1885-1943) was aanvankelijk de spreekbuis voor de jongste generatie Nederlandse dichters, de Beweging van Tachtig: Frederik van Eeden (1860-1932), Frank van der Goes (1859-1939), Willem Kloos (1859-1938), Willem Paap (1856-1923) en Albert Verwey (1865-1937). Het archief geeft inzicht in hun idealen en problemen.

Willem Kloos, fotoportret, ca. 1885
Willem Kloos, fotoportret, ca. 1885

Willem Kloos, fotoportret, ca. 1885 (uit De beweging van 80)

G. van Hulzen, Wrakke levens (1903)
G. van Hulzen, Wrakke levens (1903)

G. van Hulzen, Wrakke levens (1903). Aanvraagnummer: 1350 F 142

Zehn lyrische Selbst-Porträts (1906)
Zehn lyrische Selbst-Porträts (1906)

Zehn lyrische Selbst-Porträts (1906). Aanvraagnummer: 1350 A 27

Prospectus voor De Nieuwe Gids (1939)
Prospectus voor De Nieuwe Gids (1939)

Prospectus voor De Nieuwe Gids (1939). Aanvraagnummer: KW 69 E 36

Collectieprofiel

De verzameling bestaat uit twee onderdelen: een keuze van ca. 1000 boeken uit de bibliotheek van de dichter Willem Kloos en het door hem nagelaten archief van het tijdschrift De Nieuwe Gids. De boekerij bevatte voornamelijk Nederlandse en buitenlandse literatuur (Duits, Frans en Engels) en publicaties over kunst, geschiedenis en theologie.

De handschriftencollectie bevat brieven en handschriften van buitenlandse letterkundigen die met Kloos correspondeerden of die door Kloos waren verzameld. Een van de hoogtepunten in de collectie handschriften is de documentatie over Jacques Perk (1859-1881). Deze bevat onder meer varianten van zijn beroemde sonnettenkrans 'Mathilde' en diverse varianten van het gedicht 'Iris' ('Ik ben geboren uit zonnegloren / en een vochtige zucht van de zee'). Ook de totstandkoming van de uitgave van Perks Gedichten in 1882 is door een uitvoerige correspondentie uitstekend gedocumenteerd. De daarin gepubliceerde inleiding van Kloos wordt gezien als 'het poëtisch programma van Tachtig'.

Het archief van De Nieuwe Gids bevat ingekomen brieven uit de periode 1885-1893 (brieven van bijvoorbeeld Lodewijk van Deyssel, Multatuli, Frederik van Eeden, Herman Gorter) en uit de latere periode (tot 1941) (met brieven van onder andere P.C. Boutens, J.I. de Haan, R.N. Roland Holst). Daarbij bevat het archief de kopieboeken met de uitgaande correspondentie (1886-1890), notulen van vergaderingen, boekhouding en administratie, prospectussen en persknipsels. Ook zijn er verzamelingen documenten over de 'Julia'-affaire (1886) en de 'Lieven Nijland'-affaire (1892). Tot het archief behoort een vrij omvangrijke verzameling documenten uit de nadagen van het tijdschrift, waaronder veel - al dan niet geplaatste - niet retour gezonden kopij.

De naamgeving van de spreekbuis van de 'Beweging van Tachtig' geeft al aan tegen welke - in hun ogen verouderde - denkbeelden de jonge aanstormende talenten als Kloos, Lodewijk van Deyssel, Frederik van Eeden, Willem Paap en Albert Verwey zich verzetten. De gevestigde literaire elite, onder meer verenigd in De Gids moest er aan geloven. Niet alleen via het nieuwe tijdschrift maar ook door pesterijtjes als de Grassprietjes (1884) van Cornelis Paradijs (= Van Eeden), en de Julia (1885) door Guido (= Kloos, Verwey en anderen), een door critici niet als zodanig herkende pastiche, waarvoor zij door Kloos triomfantelijk terecht werden gewezen in De onbevoegdheid der Hollandsche literaire kritiek.

Mede op basis van de unieke handschriften van Jacques Perk in dit archief vervaardigde Garmt Stuiveling zijn standaardeditie van de gedichten van Jacques Perks Mathilde-krans : naar de handschriften volledig uitgegeven (1941).

Collectiegeschiedenis

Al geruime tijd voor de dichter Willem Kloos in 1938 overleed was overeengekomen dat zijn bibliotheek, met als pièce de resistance het archief van De nieuwe gids, zou worden ondergebracht in de KB. Kloos' particuliere correspondentie werd ondergebracht in de Letterkundige Verzameling van het Haags Gemeentearchief (nu: Letterkundig Museum); het overige handschriftelijk materiaal ging naar de Koninklijke Bibliotheek. Het KB-deel werd in 1939 door aankoop van de weduwe verworven en werd daarna incidenteel aangevuld door aankopen op veilingen en één kopieboek werd aangekocht uit de collectie van A.A.M. Stols.

Jan Veth, Portret van Jacques Perk
Jan Veth, Portret van Jacques Perk

Jan Veth, Portret van Jacques Perk: ets (uit: R. van der Wiel, Ewijkshoeve, tuin van tachtig (1988)

Jacques Perk, Blad met de eerste versies van het gedicht 'Iris' in het handschrift van de dichter (1881): details. [Aanvraagnummer: KW 69 F 6]
Jacques Perk, fragment van 'Iris' (1881)

Jacques Perk, Blad met de eerste versies van het gedicht 'Iris' in het handschrift van de dichter (1881): details. [Aanvraagnummer: KW 69 F 6]

Relatie met andere collecties

De collectie heeft vele raakvlakken met de collectie brieven aan Willem Witsen (kunstenaar).

Literatuur

  • Overzicht van de verzameling Dr. Willem Kloos. 's-Gravenhage 1941.
  • G.H. 's-Gravesande. De geschiedenis van de Nieuwe Gids. Arnhem 1945. Met supplement. Arnhem 1961.
  • De beweging van 80. Samengesteld door B. Luger [en anderen.]. 's-Gravenhage 1982. (Schrijvers prentenboek 22).
  • Kees Thomassen, 'Willem Kloos, dichter en letterkundige 1859-1938'. In: Verzamelaars en verzamelingen. Koninklijke Bibliotheek, 1789-1998. Zwolle 1998, p. 124-130.