Gelegenheidsgedichten (16de-18de eeuw)

De collectie: Een verzameling gelegenheidsuitgaven in dichtvorm uit de zestiende, zeventiende en achttiende eeuw, voornamelijk in het Nederlands.
Omvang: Ruim 4.000 uitgaven.
Toegankelijkheid: De uitgaven zijn te vinden in de KB-Catalogus en de STCN. Ze worden ter inzage gegeven in de leeszaal Bijzondere Collecties.
Meer informatie: Marieke van Delft- 070-3140329.

Vanaf de zeventiende eeuw werden gelegenheidsgedichten in kleine oplagen gedrukt bij bijzondere persoonlijke gebeurtenissen (zoals huwelijken of sterfgevallen) en bij officiële plechtigheden (zoals een ambtsbenoeming of een jubileum).

Epithalamivm. ofte bruylofts-ghedicht ter eeren het ... houwelijck tusschen ... Eerich Brahe ... ende ... Licia van Eysinga (Leeuwarden 1616)
Epithalamivm. ofte bruylofts-ghedicht ter eeren het ... houwelijck tusschen ... Eerich Brahe ... ende ... Licia van Eysinga (1616)

Epithalamivm. ofte bruylofts-ghedicht ter eeren het ... houwelijck tusschen ... Eerich Brahe ... ende ... Licia van Eysinga (Leeuwarden 1616). [Aanvraagnummer: KW 853 A 255]

Echt-zangen, op het huwelyk van ... Jan Arend Smit ... en ... Anna Patronella Klad (1767). [Aanvraagnummer: Gel Ged 486]: band, beplakt met goudbrokaat, met een sierknipsel en de initialen APK (exemplaar van de bruid).
Echt-zangen, op het huwelyk van ... Jan Arend Smit ... en ... Anna Patronella Klad (1767)

Echt-zangen, op het huwelyk van ... Jan Arend Smit ... en ... Anna Patronella Klad (1767). [Aanvraagnummer: Gel Ged 486]: band, beplakt met goudbrokaat, met een sierknipsel en de initialen APK (exemplaar van de bruid).

Echt-zangen, op het huwelyk van ... Jan Arend Smit ... en ... Anna Patronella Klad (1767)
Echt-zangen, op het huwelyk van ... Jan Arend Smit ... en ... Anna Patronella Klad (1767)

Echt-zangen, op het huwelyk van ... Jan Arend Smit ... en ... Anna Patronella Klad (1767). [Aanvraagnummer: KW Gel Ged 486]: los toegevoegde sierknipsels, bestemd voor de bruidstafel.

Collectieprofiel

De publicaties bevatten gedichten ter gelegenheid van bruiloften, ambtsaanvaardingen, jubilea of het overlijden van Nederlandse burgers. Gedichten bij huwelijken komen het meest voor. Een tweede grote categorie wordt gevormd door gedichten na een overlijden (klaag- of lijkzangen). De meeste gedichten zijn in het Nederlands, hoewel er ook een groot aantal zijn gepubliceerd met teksten in het Latijn.

Sommige uitgaven zijn geïllustreerd of op luxe wijze gebonden. De omvang kan variëren. Sommige zijn gedrukt op één kant van een vel papier (een zogeheten plano). Andere maken onderdeel uit van omvangrijke verzamelbundels van afzonderlijke gedichten over één gebeurtenis.

Gedichten op vorsten en stadhouders en op historische gebeurtenissen worden niet tot deze verzameling gerekend. Deze publicaties behoren tot de collectie Pamfletten).

Collectiegeschiedenis

In 1866 is de basis voor deze collectie gelegd met de verwerving van een verzameling van ca. 2.000 gelegenheidsgedichten in vijftig banden. In 1972 werd deze aangevuld met een verzameling van 734 stuks uit het bezit van Gerard Halwasse. Ook worden incidenteel uitgaven toegevoegd aan de collectie, die inmiddels ruim 4.000 items telt. De vroeger aangeschafte uitgaven zijn herkenbaar aan aanvraagnummers die beginnen met (de oude kastnummers) KW 852 of 853. De collectie Halwasse en recenter aanwinsten tot ca. 2013 zijn herkenbaar aan de oude aanvraagnummers KW Gel. Ged.

Speciale catalogi van gelegenheidsgedichten

De gelegenheidsuitgaven tot 1700 zijn apart beschreven door José Bouman in Nederlandse gelegenheidsgedichten voor 1700 in de Koninklijke Bibliotheek te 's-Gravenhage (1982).
De integrale collectie is beschreven in een databank die op cd-rom is uitgegeven: Dutch occasional poetry of 16th through 18th centuries (2004).
De volledige collectie is fulltext gepubliceerd op microfiche (2001).

Relatie met andere collecties van gelegenheidsgedichten

Andere grote collecties van gelegenheidsgedichten (van vóór 1800) bevinden zich in de bibliotheek van het Gemeentearchief van Amsterdam, het Centraal Bureau voor Genealogie, de Bibliotheek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde en Museum Meermanno. De bibliografische gegevens van de uitgaven uit die collecties (samen met die in de KB) zijn doorzoekbaar via Gelegenheidsgedichten tot 1800 in Nederland. Dat bestand bevat beschrijvingen van ruim 6.600 Nederlandse gelegenheidsgedichten.

De KB bezit ook gelegenheidsgedichten die ná 1800 zijn gepubliceerd. Deze zijn niet als aparte collectie herkenbaar, maar wel vindbaar in de publiekscatalogus.

Literatuur

  • José Bouman, Nederlandse gelegenheidsgedichten voor 1700 in de Koninklijke Bibliotheek te 's-Gravenhage. Catalogus van gedrukte gedichten op gedenkwaardige gebeurtenissen in het leven van particuliere personen. 's-Gravenhage, 1982.
  • Dutch occasional poetry, 16th through 18th centuries : a genre rediscovered. Project ed.: J.A. Gruys ; project cataloguer: Adèle Nieuweboer. Leiden, 2001. Microfiches.
  • Dutch occasional poetry of 16th through 18th centuries. A genre rediscovered. Project adviser: J.A. Gruys; comp. by: Adèle Nieuweboer. 2nd updated catalogue. Leiden, cop. 2004. CD-rom.