Hoe kwam het boek tot stand?

Marieke van Delft, conservator oude drukken bij de KB, vertelt over het boek De geschiedenis van Nederland in oude kaarten.

Waarom komt het boek in 2019 uit?

‘Het was voor ons belangrijk om het boek dit jaar uit te geven. Van 14-19 juli is er namelijk een groot internationaal symposium over historische cartografie in Amsterdam, het tweejaarlijkse International Conference on the History of Cartography (ICHC) en op 28 juni opent een tentoonstelling over kaarten in het Paleis op de Dam. Bij die gebeurtenissen wilden we het boek laten aansluiten. Maar het boek heeft wel een eigen invalshoek.’

Wat voor soort kaarten hebben jullie gekozen?

‘De kaarten die we uitlichten zijn niet alleen topografische kaarten, maar hebben ook symbolische en thematische onderwerpen. Ze gaan over de Tweede Wereldoorlog, de afsplitsing van België, de Elfstedentocht, Descartes enzovoorts. Er zijn veel kaarten over water. We laten een kaart uit de 19e eeuw zien die als een soort infographic toont hoeveel kinderen tussen 6 en 12 jaar geen onderwijs volgden. Tegenwoordig is dat heel gebruikelijk, maar toen was een dergelijke kaart nieuw. Je kunt zoveel informatie uit kaarten halen. Er is een plattegrond van Schiphol, van de Wereldtentoonstelling, van de kolonie Walden en van de vestingwerken van het Muiderslot.’

Hoe zijn jullie begonnen?

‘Voor de selectie hebben we samen met Peter en Bram een lijst opgesteld van interessante en belangrijke kaarten en die gekoppeld aan historische gebeurtenissen. Vervolgens hebben we gekeken wat nog ontbrak en daar nog kaarten bij gezocht. We wilden in ieder geval de belangrijkste gebeurtenissen uit het verleden laten zien met een verdeling over alle provincies, van Limburg tot Groningen. Vervolgens zijn we gaan schrijven. Reinder en ik hebben ruim driekwart van alle bijdragen geschreven. De overige 23 zijn geschreven door vier andere auteurs. Tijdens het schrijven bedachten we ook nieuwe onderwerpen. We wilden er bijvoorbeeld iets over sport in hebben. Zo kwamen we op de Elfstedentocht. En vanuit een culturele invalshoek kwamen we op Descartes die op allerlei plekken in Nederland gewoond heeft, van Middelburg tot Franeker.

We hebben een paar mensen laten meelezen. Historicus Ronald Prud’homme van Reine heeft gelet op de juistheid van de historische gebeurtenissen en Peter heeft alles nog eens gelezen met een historisch-cartografische bril.’

Uit welke collecties komen de kaarten?

‘De meeste kaarten die we hebben beschreven komen uit de collecties van de UvA en de KB. Maar we hebben ook werken uit andere collecties gebruikt. Bijvoorbeeld een kaart over de Hanzesteden uit de middeleeuwen komt uit Wolfenbüttel. De KB heeft echt een prachtige verzameling atlassen en ook wel wat losse kaarten. Onder andere uit de 17de en 18de eeuw toen Nederland echt beroemd was om zijn hoge kwaliteit kaarten, maar ook uit de negentiende en twintigste eeuw. De UvA heeft ook mooie atlassen maar juist ook een hele grote collectie losse kaarten.’

Hoe heb je de selectie voor de Expositie Topstukken gemaakt?

‘Voor de selectie van de Expositie Topstukken, (was te zien bij de KB t/m 16 juli 2019) ben ik uitgegaan van de historische onderwerpen uit het boek. Ik heb er veertig gekozen. Daarbij moest ik natuurlijk kaarten uit de collectie van de KB kiezen. De keuzes heb ik met een meetlint in de hand gemaakt. Vanwege de maat van de vitrines kon ik namelijk niet alle kaarten kwijt. Er zijn prachtige kaarten, maar een aantal bleken te groot. De wandvitrine heb ik gevuld met bosatlassen, een aantal uit de negentiende eeuw en verder allerlei soorten Bosatlassen tot aan de thematische toe.’

Wat is je persoonlijke favoriet?

‘De Leo Belgicus vind ik een bijzondere kaart. Hij is niet alleen belangrijk, maar het is ook echt een historisch document met Nederland als symbool van de krachtige leeuw. Maar mijn echte persoonlijke favoriet is de kaart van Walcheren. Het is een mooie op stof gedrukte kaart, met linksonder een afbeelding van de kaartenmakers. Ze trokken rond met een tent en een wagentje waarin ze hun kaartenmakersuitrusting vervoerden. Een andere kaart die ik erg leuk vindt is die van Tilburg, over de industrialisatie. Die omgeving ken ik goed omdat ik daar ben opgegroeid.’