Symposium over de Tachtigjarige Oorlog

Berichten over 80 jaar oorlog: De Nederlandse Opstand tussen feit en fictie.

Programma

13:00-13:30 uur: Inloop met koffie en thee
13:30-13:35 uur: Welkom door Anouk Janssen (teamleider Collectiekennis)
13:35-13:55 uur: Jeroen Vandommele en Marieke van Delft: introductie op het thema en de 80-jarige oorlog in de KB-collectie
13:55-14:15 uur: Christi Klinkert: Nieuwsprenten rond 1600: krant, kaart en kunst
14:15-14:35 uur: Nina Lamal: Internationale berichtgeving en beeldvorming over de Opstand in de Nederlanden
14:35-15:00 uur: Pauze met koffie & thee
15:00-15:20 uur: Sabine Waasdorp: Spaanse literatuur als bron voor anti-Spaanse propaganda
15:20-16:10 uur: Keynote Judith Pollmann: Van nepnieuws tot geschiedenis. Hoe prenten ons beeld van de Tachtigjarige Oorlog hebben bepaald.
16:10-16:25 uur: Marieke van Delft en Jeroen Vandommele: afsluiting
16:25-17:30 uur: Borrel

Samenvatting

Marieke van Delft en Jeroen Vandommele: Introductie (13.35 - 13.55 uur) en afsluiting
Marieke van Delft en Jeroen Vandommele, conservatoren van de Koninklijke Bibliotheek voor de collecties oude drukken respectievelijk na-middeleeuwse handschriften, geven een korte introductie op het thema en presenteren vervolgens enkele interessante bronnen voor de kennis van de 80-jarige oorlog uit de collecties van de KB.

Marieke van Delft studeerde geschiedenis en boekwetenschap in Amsterdam en Leiden en promoveerde in 2014 in de cultuurgeschiedenis aan de Universiteit Leuven. Lees haar blog over het Wilhelmus: het pronkstuk van Nederland?

Jeroen Vandommele studeerde geschiedenis in Brussel en promoveerde in 2011 in de Nederlandse letterkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Lees zijn recente blog over het ontzet van Leiden

Christi Klinkert: Nieuwsprenten rond 1600: krant, kaart en kunst (13:55-14:15 uur) Als je in de zestiende en de zeventiende eeuw wilde weten wat er gebeurde in de wereld, dan luisterde je naar liedjes over actualiteiten, las je pamfletten of nieuwsbrieven, of bekeek je nieuwsprenten. Die laatste categorie is apart, want in nieuwsprenten wordt niet alleen met woorden maar vooral in beelden verslag gedaan van recente gebeurtenissen. Gedurende de Tachtigjarige Oorlog verschenen er veel nieuwsprenten over de oorlogvoering, met name over belegeringen. Nu nog worden die veelvuldig afgebeeld in moderne geschiedenisboeken, als illustratie van de beschreven gebeurtenissen.

Maar hoe moet je die prenten eigenlijk interpreteren? Wie maakten ze? Wat wisten de makers over de recente gebeurtenissen die ze verbeeldden? Hoe kwamen ze aan hun informatie? Hoe moet je hun voorstellingen ‘lezen’ en hoe betrouwbaar zijn ze? Op deze vragen geeft Christi Klinkert, conservator oude kunst bij Stedelijk Museum Alkmaar, antwoord tijdens haar lezing. Ze doet dit aan de hand van twee groepen nieuwsprenten, die elk betrekking hebben op een bepaalde belegering.

Christi Klinkert is conservator in het Stedelijk Museum Alkmaar. Zij promoveerde in 2005 op het proefschrift Nassau in het Nieuws. Nieuwsprenten van Maurits van Nassaus militaire ondernemingen uit de periode 1590-1600.

Nina Lamal: Internationale berichtgeving en beeldvorming over de Opstand in de Nederlanden (14:15 - 15:05 uur) De dramatische politieke en militaire ontwikkelingen in de Nederlanden werden op de voet gevolgd in de rest van Europa. Hoe kreeg je in de zestiende eeuw betrouwbare en actuele informatie over gebeurtenissen in de Lage Landen? In deze periode waren handgeschreven nieuwsbrieven het belangrijkste medium om steeds op de hoogte te zijn en blijven van de laatste ontwikkelingen in andere Europese regio’s. Op wekelijkse basis verzamelden scribenten in steden zoals Rome en Venetië inkomende post, organiseerden en redigeerden ze het in nieuwsbrieven die vervolgens veelvuldig werden gekopieerd.

Met het uitbreken van de Opstand in de Nederlanden waren berichten uit Antwerpen en Brussel niet meer weg te denken. Nieuws uit de Nederlanden kwam steeds vaker en meer aan bod. Deze nieuwsbrieven werden door vorsten, hertogen, bisschoppen, geleerden en handelaren in Italiaanse staten en Duitse gebieden gretig gelezen. Ze bevatten meestal het eerste verslag van een gebeurtenis en zetten meteen ook de toon. Op het eerste gezicht lijken het korte feitelijke samenvattingen over de belegeringen en onderhandelingen tijdens de Nederlandse Opstand. Maar deze berichten bevatten ook bepaalde beelden en stereotypen. Hierdoor dragen ze in belangrijke mate bij aan de interpretaties en de beeldvorming over het conflict in Italiaanse steden en Duitse staten. In deze lezing staan handgeschreven nieuwsbrieven als medium centraal en gaan we na hoe over dit bittere en langdurige conflict werd bericht.

Nina Lamal is als FWO postdoctoraal onderzoeker verbonden aan de Universiteit Antwerpen. In 2014 promoveerde ze aan KU Leuven en University of St Andrews met haar proefschrift over de Italiaanse berichtgeving, politieke discussies en geschiedschrijving over de Nederlandse Opstand.

Sabine Waasdorp: Spaanse literatuur als bron voor anti-Spaanse propaganda (15:00 - 15:20 uur) In 1579 verscheen het werkje De gheneuchlicke ende cluchtighe Historie van Lazarus van Tormes, wt Spagnien, een vertaling van de Spaanse picareske roman La vida de Lazarillo de Tormes (1554) die met een grote knipoog de Spaanse samenleving bekritiseerde. Het oorspronkelijk werk was satirisch en moest vooral niet al te serieus genomen worden. In Nederlandse handen was het satirisch element echter volledig verdwenen en geloofde men dat het werk een natuurgetrouw inzicht in 'de maniere, condicien, zeden ende schalckheyt der Spaignaerden' gaf. Het werd een propagandatekst om de Spaanse vijand zwart te maken. Dit was een veelgebruikte strategie in de Tachtigjarige Oorlog: immers, als een werk origineel geschreven was door een Spanjaard, dan moest het wel waar zijn! In deze lezing staan deze literaire tekstbewerkingen centraal en wordt getoond hoe Nederlandse vertalers de woorden van Spanjaarden verdraaiden om deze in een kwaad daglicht te zetten.

Sabine Waasdorp is promovenda bij Europese Studies aan de Universiteit van Amsterdam. Haar onderzoek gaat over de beeldvorming van Spanje en Spanjaarden in zestiende-eeuwse literatuur en focust zich specifiek op de haat/liefdeverhouding van Nederlanders en Engelsen ten opzichte van Spanje. Daarnaast is zij mede-oprichter van de historische weblog Over de Muur, een blog over historische vernieuwing, geschiedenis en actualiteit.

Keynote Judith Pollmann: Van nepnieuws tot geschiedenis. Hoe prenten ons beeld van de Tachtigjarige Oorlog hebben bepaald. (15:20 - 15:40 uur) In de late zestiende eeuw maakte Frans Hogenberg, Antwerps prentmaker in ballingschap, honderden prenten over actuele gebeurtenissen in de Nederlanden en Frankrijk. Die prenten werden gepresenteerd als ‘nieuwsprenten’, een nieuw mediagenre waarin vanaf 1550 breaking news onder een breed Europees publiek werd verspreid. Hogenberg gebruikte de prenten echter van meet af aan niet alleen om er breaking news mee te verspreiden, maar ook om er de geschiedenis van zijn eigen tijd mee te schrijven. Hij creëerde daarmee een eerste canon van de geschiedenis van de Nederlandse Opstand, die nieuwe actualiteitswaarde kreeg toen propagandisten die in de vroege zeventiende eeuw oppakten om er politieke ‘lessen uit het verleden’ uit te gaan trekken. Via de beeldtraditie die zij verder uitbouwden, kreeg Hogenbergs ‘canon’ een blijvende invloed op ons beeld van de Tachtigjarige Oorlog, en ontstond ook een traditie van invloedrijke gruwelbeelden, die ook voor andere doelen nog heel bruikbaar zou blijken.

Judith Pollmann is hoogleraar vroegmoderne Nederlandse Geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Ze leidde tussen 2008-2013 het NWO VICI-project Tales of the Revolt. Memory, oblivion and identity in the Low Countries, 1566-1700. Haar boek Memory in early modern Europe, 1500-1800, verscheen in 2017 bij Oxford University Press. Ze werkt momenteel aan een geschiedenis van de Tachtigjarige Oorlog.

Aanmelden

Aanmeldformulier Symposium over de Tachtigjarige Oorlog