Op 1 juli was de Amerikaanse activist Leila Green Little te gast in de KB. Zij spande een rechtszaak aan tegen haar gemeente die de boeken in de plaatselijke bibliotheek wilde censureren. De KB zet zich in voor vrijheid van informatie en nodigde Little uit voor een gesprek.
Vrijheid van informatie is namelijk niet meer vanzelfsprekend. Zo hebben veel landen te maken met censuur en boekverbanningen. In Nederland zien bibliotheken en boekhandels ook steeds meer intimidatie vanwege de inhoud van hun collecties. En 1 op de 7 schrijvers in Nederland was in 2024 mikpunt van intimidatie, agressie of bedreigingen. Het nieuwe Gezamenlijk Collectieplan voor de Nederlandse Bibliotheken benadrukt ook dat informatie voor iedereen toegankelijk moet blijven.
Little tegen Llano County
In 2022 spande Little met een groep bibliotheekleden een rechtszaak aan tegen haar gemeente Llano County, in de staat Texas. De gemeente had namelijk een aantal boeken uit de bibliotheek laten verwijderen. Deze boeken gingen onder andere over racisme, homoseksualiteit en transgenderisme, maar ook kinderboeken over scheten en billen werden van de plank gehaald. Ze wonnen eerst, maar in hoger beroep kreeg de gemeente toch gelijk. Het Hooggerechtshof van Amerika had daar verandering in kunnen brengen, maar weigerde de zaak te behandelen.
"Hoe ziet censuur eruit? Censuur is banaal. Censuur is een serie e-mails en handgeschreven briefjes. Het arriveert niet door met een vlag te zwaaien en aan te kondigen dat hier censuur aankomt."
Leila Green Little
Little begon de bijeenkomst in de KB met een korte geschiedenis van haar campagne en de resultaten tot nu toe. De bibliotheek in Llano County valt nu direct onder het gezag van de rechter, vertelde zij. Er is enorm gesnoeid in het budget, waardoor de bibliotheek niet meer 's avonds of in het weekend open is. De collectie is nog veel meer gecensureerd en bevat bijvoorbeeld nog maar 2 boeken met LGBTQ-thema's. Wel zijn er nu meerdere prentenboeken te vinden die anti-abortus zijn of stellen dat er maar twee genders bestaan. Bezoekerscijfers zijn gekelderd en voorstanders van het nieuwe beleid hebben de vriendenstichting van de bibliotheek overgenomen. Zij hebben de schatkist van de stichting leeggehaald en organiseren helemaal niets meer. Op lokaal niveau kan Little in Llano County nu niks meer bereiken. Daarvoor moet eerst de samenleving veranderen.
Vraaggesprek
Hierna was er een Q&A tussen Little en Wilma van Wezenbeek, Algemeen directeur van de KB.
"Wat in Amerika gebeurt, kan ook in Nederland gebeuren. Het recht op vrijheid van informatie staat ook hier onder druk. Wij als nationale bibliotheek verdedigen dat recht, omdat het een mensenrecht is. Iedereen mag een eigen mening vormen. Daar is informatie voor nodig. Wij verzamelen en bewaren alles wat in en over Nederland wordt geschreven zodat iedereen zichzelf kan informeren."
Wilma van Wezenbeek
Little benadrukte het belang van samenwerking. Haar rechtszaak zou nooit van de grond gekomen zijn zonder haar 6 mede-eisers. Maar ook nationaal en internationaal is een brede coalitie noodzakelijk. Om iets te bereiken moet je namelijk machthebbers kunnen overtuigen, en dat lukt alleen door samen te staan.
Ook in Nederland censuur
Delen van Littles verhaal zijn ook in Nederland herkenbaar. Vanuit het publiek werd opgemerkt dat in een gemeente in de Biblebelt boeken met titels als Kookbijbel uit de collectie gestolen worden, omdat mensen aanstoot nemen aan het woord ‘bijbel’ voor een niet-religieuze titel. Het is belangrijk om met deze mensen in gesprek te gaan. Little is het daarmee eens: "Het antwoord is nooit minder, maar altijd meer. Als een boek je moreel tegenstaat, moet je het niet verbieden: je moet er context bij geven. Organiseert een bibliotheek een voorleesuur met dragqueens en ben jij het daar niet mee eens? Organiseer je eigen voorleesuur met een bijbelthema."
Van Wezenbeek beaamt dat: "100 jaar geleden schreven we heel anders over gelijkheid en seksualiteit dan nu, en over nog eens 100 jaar kijken we ook daar waarschijnlijk weer heel anders naar. Daarom is het belangrijk dat wij context toevoegen aan de collectie, oftewel metadata. Metadata moet je nooit verwijderen, die moet je aanvullen. Zo kun je terugzien hoe het origineel bedoeld was. Dit recht op vrijheid van informatie moet je verdedigen."
Spreek je uit
Spreek je uit, was de boodschap die het publiek aan het eind meekreeg. Vertel het de mensen om je heen als je censuur opmerkt en laat je horen in je eigen organisatie. En trek aan de bel bij je volksvertegenwoordigers. Vrijheid van informatie is belangrijk. We moeten samenwerken om deze vrijheid te beschermen.
