Overeenkomst KB & Belastingdienst – het hoe en waarom

19 februari 2019 - De Koninklijke Bibliotheek (KB) en de Belastingdienst zetten hun samenwerkingsverband voort. Voor hulp bij het doen van de belastingaangifte en toeslagenzaken kunnen burgers ook de komende jaren terecht bij hun lokale bibliotheek. De KB is van mening dat deze samenwerking van grote meerwaarde is bij de verdere uitbouw van de maatschappelijke bibliotheek. Een korte terugblik op het ontstaan van deze samenwerking en het verloop van de samenwerking in de afgelopen periode, met daarbij een correcte duiding van de cijfers, is op zijn plaats.

Wat eraan voorafging

In 2014 is door het SIOB en de POI’s het plan opgevat om, vergelijkbaar met de Bibliotheek op school, een landelijk programma in te richten rondom (digitale) basisvaardigheden. Eind 2014 en begin 2015 is in de verschillende Provinciale Directie-overleggen besproken of er behoefte bestond aan een dergelijk programma.

Samenwerking Belastingdienst

In 2015 zocht de Belastingdienst contact met de KB om een samenwerking op te zetten met bibliotheken. Deze samenwerking berust op 3 pijlers:

  1. beschikbaarheid computers en printfaciliteiten
  2. mensen zelfredzaam maken om het zelf te kunnen (digivaardigheidscursussen)
  3. het faciliteren van hulp bij het invullen van belastingaangifte en het aanvragen van toeslagen (spreekuren).

Er werd een plan uitgewerkt voor drie jaar en er was een budget van 1,9 miljoen euro beschikbaar. Hiervan was 1,7 miljoen euro bedoeld voor bibliotheken (10 cent per inwoner), en 2 ton voor de POI’s.

Uit een peiling onder bibliotheekdirecteuren bleek breed draagvlak te zijn voor deze samenwerking en ook het VOB-bestuur ondersteunde het plan – met kanttekeningen als het gaat om de hoogte van de bijdrage. In februari 2016 is de overeenkomst getekend en is de samenwerking van start gegaan. Er was een aantal obstakels te overwinnen in het begin, maar uiteindelijk is de uitvoering van het convenant de afgelopen drie jaar voortvarend gelopen. Eind 2018 zijn de pijlers 1 en 2 gerealiseerd met een deelname van nagenoeg 100% en aan pijler 3 nam 66% (= ca. 95 bibliotheken) van de bibliotheken deel. In totaal maakten naar schatting bijna 8.500 mensen gebruik van de belastingspreekuren.

De kosten

Ecorys heeft begin 2018 op verzoek van de KB een representatief kostenonderzoek gedaan (total cost of ownership-berekening) onder 15 bibliotheken. Daaruit is gebleken dat bibliotheken extra kosten hebben gemaakt, die bijna volledig toe te schrijven zijn aan het organiseren van belastingspreekuren. Bibliotheken gaven aan dat de kosten voor de organisatie van digivaardigheidscursussen tóch al gemaakt zouden worden – samenwerking met de Belastingdienst of niet. Deze kosten kunnen dus niet als 'extra kosten' worden aangemerkt.

Voor het aanbieden van de spreekuren hebben de bibliotheken in totaal 1,9 miljoen euro uitgegeven. Het gat tussen de daadwerkelijk gemaakte kosten en de beschikbare subsidie voor bibliotheken is dus 200.000 euro.

Uit ditzelfde onderzoek is gebleken dat deze investering een impuls heeft gegeven aan:

  1. Het versneld invoeren van activiteiten rondom het verbeteren van digitale vaardigheden van burgers
  2. Investeringen in training van bibliotheekmedewerkers
  3. Investeringen in de (kwaliteit van de) ICT-infrastructuur
  4. Het uitbouwen van het lokale netwerk van maatschappelijk dienstverleners.

Voortzetting

De KB is, via onder andere gesprekstafels, werkbezoeken, landelijke bijeenkomsten en netwerkoverleggen, in gesprek met het netwerk over voortzetting van de lijn die is ingezet. Binnen het netwerk bestaat gelijkgestemdheid over het belang van het uitbouwen van de maatschappelijke bibliotheek. Grote zorg hierbij is de financiering na de projectfase, met name als de gewenste groei naar een bereik van 1 miljoen burgers doorzet.

Extra middelen en financiering

Dankzij de samenwerking die de KB rondom digitale inclusie aangegaan is met de Manifestgroep komen echter (nog meer) extra middelen beschikbaar. Er is vanaf 2019 een bedrag per inwoner per jaar beschikbaar per bibliotheek – oplopend tot 8 cent per jaar in 2021. Opgeteld bij het bedrag van 2 cent per inwoner per jaar dat beschikbaar is voor de aanvullende belastingspreekuren, maakt dat 10 cent per inwoner, per jaar, voor de uitbouw van de maatschappelijke bibliotheek.

Daarnaast worden er in de pilotperiode van het traject digitale inclusie scenario’s ontwikkeld voor groei van het bereik. Wat betekent dat voor de kosten van de dienstverlening en op welke wijze kan verdere financiering tot stand komen: lokaal, provinciaal of landelijk?

Conclusie

De KB ziet veel kansen en mogelijkheden om samen met het netwerk de maatschappelijke bibliotheek te (helpen) ontwikkelen, en voelt zich gesteund door het overgrote deel van het netwerk. Dat blijkt ook uit de grote hoeveelheid aanmeldingen die zijn ontvangen voor de nieuwe subsidieregeling Belastingdienst (inmiddels meer dan 66% van de bibliotheken). Er is oog voor de zorgen rondom de financiering van deze ontwikkelingen en het gesprek wordt daarover continu op de juiste plekken gevoerd. Door te laten zien dat bibliotheken er zijn voor álle burgers en als zodanig een rol kunnen spelen bij de ontwikkeling van (digitale) vaardigheden van mensen, worden we juist een interessante gesprekspartner. De veranderende rol van de bibliotheek vraagt durf en ondernemerschap van het netwerk. De KB wil en zal het netwerk graag blijven ondersteunen in deze uitdagende transitie.