Robert Darnton

Amerikaanse wetenschapper

Robert Darnton werd op 10 mei 1939 in de stad New York geboren. Hij studeerde achtereenvolgens in Harvard (US) en Oxford (UK). In 1964 promoveerde hij in Oxford op een onderzoek naar Engelse universiteiten. Darnton werkte daarna als verslaggever voor The New York Times, maar keerde na een jaar terug naar de academische wereld. Aanvankelijk voor de universiteit van Harvard, sinds 1968 is hij verbonden aan de universiteit van Princeton. Hij is daar thans werkzaam als hoogleraar Europese geschiedenis en directeur van het Centrum voor Boekwetenschap en Media.

Europese literaire geschiedenis

De specialisatie van Darnton ligt op het gebied van de Europese geschiedenis en in het bijzonder de literaire geschiedenis van de Franse Verlichting. Hij deed vooral onderzoek naar schrijvers die niet tot de eerste garnituur van de Verlichting worden gerekend. Door gebruik te maken van het archief van een achttiende eeuwse Zwitserse uitgever kreeg hij inzicht in de enorme hoeveelheden illegale boeken over filosofie, atheïsme en pornografie die in het prerevolutionaire Frankrijk werden binnengesmokkeld. Zijn werk leverde een stroom aan publicaties op die nieuwe inzichten brachten in de boekhistorische wetenschap en de oorzaken van de Franse Revolutie. Van die publicaties zijn vertalingen in het Nederlands, o.a.: De grote kattenslachting en andere episoden uit de culturele geschiedenis van Frankrijk (1986), Mesmerisme en het einde van de Verlichting in Frankrijk (1988) en De kus van Lamourette : bespiegelingen over mentaliteitsgeschiedenis (1990).

Franstalige werken

Darnton geldt als een van de grondleggers van de moderne boekwetenschap. Tijdens zijn fellowship aan de KB bestudeerde hij een deel van de omvangrijke collectie Franstalige achttiende-eeuwse boeken en pamfletten. De collectie strekt zich uit over een scala aan vakgebieden, van politiek en wetenschap tot reisbeschrijvingen en toneelwerken. Bijna achtduizend Franstalige boeken zijn in de achttiende eeuw in de Nederlanden gedrukt, waaronder twaalfhonderd pamfletten en libelles (smaadschriften). Dit Franse drukwerk moest in de Republiek der Nederlanden worden gepubliceerd als gevolg van de herroeping van het Edict van Nantes (1685). Vele hugenoten, onder hen tal van uitgevers, ontvluchtten het katholieke Frankrijk en vestigden zich in de Republiek. In de daaropvolgende decennia produceerden zij veel belangrijke Franstalige boeken voor de Europese markt. Daardoor speelde de Republiek op wetenschappelijk en cultureel gebied internationaal een invloedrijke rol en kreeg de naam le magazine du monde.

Boekhistorisch onderzoek

Over zijn huidige onderzoek schrijft Darnton: “Het almaar groeiende onderzoek naar de geschiedenis van het boek, levert meer vragen op dan het kan beantwoorden. In mijn onderzoek hoop ik een duidelijk antwoord te vinden op de fundamentele vraag: Hoe konden uitgevers zich ontwikkelen in een periode dat het uitgeven van boeken net was erkend als een belangrijke activiteit in de boekenwereld? Ik wil op basis van het beschikbare archiefmateriaal onderzoeken hoe uitgevers zaken deden, hoe peilden ze de publieke belangstelling, onderhandelden ze met auteurs, bestreden ze piratenuitgaven, wisten ze politieke obstakels te vermijden, relatienetwerken te bouwen en ten slotte toch nog een bedrijf op te bouwen? Dat laatste dan ook nog in de roerige tijd die in Frankrijk vooraf ging aan het uitbreken van de Revolutie”.

KB-fellows in een traditie

Als derde KB-fellow zet Darnton een traditie voort. Sinds 2005 nodigt de KB gerenommeerde (buitenlandse) onderzoekers het fellowship te vervullen. Hiermee wil de KB haar bekendheid als wetenschappelijke bibliotheek bevorderen en de collecties - en de mogelijkheden voor onderzoek die deze bieden - onder de aandacht brengen. De KB werkt hierin samen met het NIAS in Wassenaar om de fellows deel uit te laten maken van de gemeenschap van toponderzoekers aldaar. Robert Darnton werd als KB-fellow voorgegaan door Peter Burke (2005) en Emmanuel Le Roy Ladurie (begin 2006). In 2007 zou Jonathan Israel, evenals Robert Darnton afkomstig van Princeton University, zijn opwachting maken als vierde KB-fellow.

Robert Darnton presenteerde zijn onderzoek tijdens een publiekslezing op 31 augustus 2006 over marquis De Pelleport, een Franse ‘libelliste’ die zijn schrijverij moest bekopen met een tijdelijk verblijf in de Bastille.

Publicatie

Tijdens de lezing presenteerden Uitgeverij Bert Bakker en de KB een wereldprimeur, namelijk de eerste publieksuitgave van het voorheen verboden boek De bohemiens. Voor het eerst is de roman verkrijgbaar en dan ook nog in het Nederlands.

Literatuur