Het leeskabinet

Het Leeskabinet. Mengelwerk tot gezellig onderhoud voor beschaafde kringen is een maandblad gevuld met onder meer novellen, poëzie, opstellen, biografieën en literatuur. Het eerste nummer verschijnt in 1834, het laatste, 70 jaargangen later, in 1903. Tijdschriften zijn in de 19e eeuw nog erg duur. Dat geldt zeker voor geïllustreerde tijdschriften. Het Leeskabinet bevat niet alleen gewone illustraties maar ook ingekleurde steendrukafbeeldingen die op speciaal papier zijn afgedrukt en ingebonden. De vermelding in de ondertitel dat het blad alleen voor beschaafde (lees: maatschappelijk hooggeplaatste) kringen bedoeld is, is overbodig. Een arbeidersgezin zou zich sowieso geen abonnement kunnen permitteren.

Op de intekenlijst die aan de eerste jaargang is toegevoegd staan dan ook professoren, artsen, hoge ambtenaren, hoge militairen, notarissen, predikanten en boekverkopers. Voor deze laatste categorie is het blad ook zakelijk interessant. Uitgevers kondigen er nieuwe boeken in aan. Vanaf 1860 wordt het Bibliografisch album als apart deel met eigen inhoudsopgave uitgegeven. Dit album biedt een diepgaand overzicht van alle romans, tijdschriften, almanakken, poëziebundels, toneelstukken, woordenboeken en wetenschappelijke werken die dat jaar zijn verschenen.

De redactie van Het Leeskabinet stelt dat er in Nederland weliswaar goede recenserende tijdschriften zijn, maar dat liefhebbers van ‘mengelwerk’ niet voldoende bediend worden.

‘Wanneer men eenen blik werpt op die menigte, meestal in sierlijken dos getooide, tijdschriften onzer Engelsche, Fransche en Duitsche naburen, bij hen onder de algemene benamingen van Reviews, Revues of Unterhältungsblätter bekend, dan zal men moeten erkennen, dat wij, Nederlanders, te dezen opzigte, nog aanmerkelijk bij hen ten achteren zijn. […] Het ontbreekt ons aan een, op eene meer grote schaal bewerkt en echter beknopt, overzigt van hetgeen er, in onzen tijd, op het gebied van kunsten en wetenschappen, merkwaardigs voorvalt, en in het vak van letterkunde, ook buitenlands, belangrijks geleverd wordt, en hetwelk tevens van dien aard is, dat het niet alleen den eigenlijken geleerde en kunstenaar, maar ook geheel het beschaafde publiek belang kan inboezemen.’

In 1870 neemt het blad een vragenrubriek op. Lezers kunnen vragen stellen over bijvoorbeeld taal- en letterkunde, geschiedenis of aardrijkskunde. De redactie verzekert dat ‘bekwame mannen’ zullen proberen om op elke ernstige vraag een bevredigend antwoord te vinden.

Bij het schrijven van dit artikel is dankbaar gebruik gemaakt van J. Hemels en R. Vegt, Het geïllustreerde tijdschrift in Nederland. Bron van kennis en vermaak, lust voor het oog. Bibliografie Deel I (Amsterdam 1993).

Een pagina uit *Het Leeskabinet*

Een pagina uit Het Leeskabinet