Koloniale kranten Suriname

Nederlandstalige couranten/kranten in Suriname 1774-1975

In Suriname is een groot aanbod van kranten met een relatieve veelheid aan titels, zonder interrupties. De pers is vooral geconcentreerd in Paramaribo.

Hieronder volgt een toelichting per periode en het selectievoorstel.

1774-1816/7

In 1774 verschijnt de eerste krant in Suriname: De Weeklyksche Woensdaagsche Surinaamsche Courant (WWSC) van de Nederlander Jacob Beeldsnijder Matroos. Vanaf 1785 verschijnen er meer bladen, zoals: De Surinaamsche Nieuwsvertelder (1785-1793), De Surinaamsche Courant (1790-1795), Gazette de Surinam (1792), de Surinaamsche Courant, Algemeene Nieuwstijdingen (1797-1805) en De Surinaamsche Courant (door diverse drukkers/uitgevers verzorgd). In deze periode heeft de Surinaamse pers een eigen karakter. Vooral in de jaren tachtig en negentig van de achttiende eeuw profileren de 'nieuwsbladen' zich ook als opiniebladen avant la lettre.

1816-1850

Tijdens deze periode houdt de koloniale overheid een sterke vinger aan de pols (controle en censuur). Vanaf 1817 geeft zij een eigen krant uit, het Gouvernements-Blad. Er is sprake van een toename van drukkers/uitgevers. Vier uitgevers drukken hun eigen Surinaamsche Courant, elk twee per week. Kranten bevatten veel overheids- en commerciële advertenties en weinig nieuws over Suriname zelf (niets over de grote branden in Paramaribo, bijna niets over de afschaffing van de slavernij e.d.).
Kenmerken: overheidscontrole en advertentiebladen.

1850-1937

Vanaf 1850 verschijnen er titels van nieuwe drukkers/uitgevers, veelal (gekleurde) Surinamers. Enkele voorbeelden: het Koloniaal Nieuwsblad (1848-1870) van J. Mopurgo; De West-Indiër (1863-1898) en het Surinaamsch Weekblad (1847-1862) van A.L.G. de Randamie. De West-Indiër is een kritisch blad, de pijlen gericht op zowel het moederland als de koloniale overheid.

Met de vrijheid van drukpers (vastgelegd in het Regeringsreglement van 1865) verschijnen er meer dagbladen in Suriname. De economie bloeit op op door de goud-, bauxiet- en balatawinning in het begin van de twintigste eeuw. Als in de jaren dertig (crisistijd) de werkgelegenheid bij goud-, balata, bauxietwinning en houtkap weer afneemt, worden actiecomités opgericht. Dat resulteert in de stichting van periodieken met namen als de Volksbode (1931), De Arbeider(s) (1933) en De Sociaal-Democraat (1933).

Een groot deel van de politieke strijd speelt zich af in de Surinaamse pers, vooral in kranten als De West (1909-) en de opvolger van het Koloniaal Nieuwsblad: Suriname (1871-1971). De Banier van Waarheid en Recht (1929-1936) van P.A. May en J.C. Sarucco is een van de belangrijkste luizen in de pels in het Surinaamse krachtenveld. Bij herhaling worden die bladen door de overheid berispt en gemaand om hun toon te matigen.
Kenmerken: opkomst en groei oppositiebladen. Bij ontstentenis van politieke partijen (vergelijk met Nederlands-Indië) heeft de pers een zeer belangrijke rol in het politieke debat.

1937-1954

In de Staatsregeling van 1936 (in werking getreden op 1 april 1937) wordt het woord kolonie geschrapt en krijgt Suriname meer beleidsruimte. Ondanks de staat van beleg (vanaf 16 mei 1940) en de scherpe censuur richt A.J. Morpurgo (voorheen redacteur van De Surinamer) een nieuwe krant op: Het Nieuws (1943-1960). Na de oorlog ontstaat er binnen korte tijd een keur aan politieke partijen, die kranten als  spreekbuis gebruiken. Zo zijn J. Wijngaarde en later D. Findlay, beiden van de NPS, kranteneigenaren van respectievelijk Suriname en De West. De katholieken en hun Progressieve Partij Suriname vinden in De Surinamer (1894-1955) een spreekbuis. J.A. Pengel (ook NPS) beheert in de jaren vijftig De Volksstem (1950-1953) en richt zijn eigen Nieuw Suriname (1954-1967) op.
Kenmerk: kranten worden/zijn 'partij-organen'

1954-1975

In 1954 treedt het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in werking. Suriname wordt een autonoom rijksdeel, wat het de facto al is. Eén van de belangrijkste twistpunten is het recht op zelfbeschikking (met uiteindelijk de mogelijkheid tot onafhankelijkheid). De politieke conflicten worden uitgevochten in de Vrije Stem, De West, Suriname, De Volksstem en Nieuw Suriname. In 1957 wordt de Ware Tijd opgericht, dat als onafhankelijk dagblad een tegenwicht biedt tegen de gepolitiseerde kranten. Ze besteedt veel aandacht aan het lokale Surinaamse nieuws (ook 'human intrest'). De Vrije Stem van W. Lionarons, in 1969 een dagblad geworden, speelt een belangrijke rol rondom de onafhankelijkheid. Zoals in elke nieuwe staatkundige periode in Suriname, verschijnen er ook in 1975 nieuwe bladen.

Epiloog

Na de onafhankelijkheid van Suriname blijven de belangrijkste dagbladen bestaan. Tijdens de militaire dictatuur (1980-1987) mag alleen De Ware Tijd blijven verschijnen; de andere kranten worden verboden. Anno 2007 verschijnen de volgende dagbladen in Suriname: de Ware Tijd, De West, Dagblad Suriname (2002-) en de Times of Suriname (2003-).

Selectievoorstel

Titel Periode Toelichting
De Banier van Waarheid en Recht 1929-1936 uitdrukking gevend aan de middenklasse en gepolitiseerde arbeidersklasse
Bataafsche Surinaamsche Courant 1804-1806 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Binnenlandsche Surinaamsche Courant 1804-1809 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Gazette de Surinam 1792 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Geprivilegeerde Surinaamsche Courant 1811-1829 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
De Kolonist. Dagblad toegewijd aan de belangen van Suriname 1842-1872 podium van publiek debat/sfeer
Nieuw Suriname 1954-1967 podium van publiek debat/sfeer, doelgroepgericht
Nieuwe Surinaamsche Courant I 1835-1843 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Nieuwe Surinaamsche Courant (II) 1892-1912 podium van publiek debat/sfeer
[Nieuwe] Surinaamsche Courant en Letterkundig dagblad VIII [1834;] 1835-1841 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Het Nieuws 1943-1957 opgericht door A.J. Morpurgo (voorheen redacteur van De Surinamer)
Saturdagsche Courant van Nieuws, Smaak en Vernuft 1794 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Surinaamsche Courant = The Surinam Gazette (Nederlands/Engelstalig) 1805-1814 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
De Surinaamsche Courant I 1790-1795 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
De Surinaamsche Courant II 1804-1817 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Surinaamsche Courant III 1814-1842 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Surinaamsche Courant IV 1817-1843 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Surinaamsche Courant V 1828-1847 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Surinaamsche Courant VI 1829-1843 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Surinaamsche Courant IX 1885-1888 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Surinaamsche Courant en Algemeene Nieuwstijdingen 1797-1805 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Surinaamsche Courant [en] Gouvernements Advertentieblad VII 1848-1885 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
De Surinamer 1894-1955 podium van publiek debat/sfeer, specifieke culturele en religieuze articulatie (katholiek)
De Surinaamsche Nieuwsvertelder 1785-1793 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Suriname. Koloniaal nieuws- en advertentieblad en voorganger Koloniaal Nieuwsblad (1848-1870) 1871-1943 podium van publiek debat/sfeer
Teutsches Wochenblatt für Surinam 1792-1793
Vrije Stem 1969-1982 podium van publiek debat/sfeer
Ware Tijd 1957-1995 podium van publiek debat/sfeer, verslaggeving dagelijks leven, nieuwe stijl en journalistieke conventies, professionalisering van nieuws- en krantenproductie
De West-Indiër en voorganger Surinaamsch Weekblad (1845-1862) 1863-1898 podium van publiek debat/sfeer
Weeklyksche Surinaamsche Courant 1793-1797 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
Weeklyksche Woensdaagsche Surinaams(ch)e Courant 1774-1790 (semi-)overheidsblad, en historische bron, ook of vooral vanwege de aankondigingen en advertenties
De West 1909-1960 podium van publiek debat/sfeer
NB: de Romeinse cijfers vertegenwoordigen verschillende drukkers die grotendeels gelijktijdig hun Surinaamsche Courant, al dan niet met ondertitel, drukten.

Na de selectie volgt het selectieproces.