Geschiedenis: de KB en digitale duurzaamheid

Eind jaren negentig van de vorige eeuw was de KB een van de eerste (nationale) bibliotheken die de elektronische revolutie in de uitgeefwereld aan zag komen en besloot om passende maatregelen te nemen. In die tijd hadden diverse onderzoeken al uitgewezen dat digitale publicaties talloze voordelen hadden, zoals snelle verspreiding via internet, maar dat de levensduur van digitaal materiaal bedreigd werd door snelle veranderingen in software en hardware (o.a. Rothenberg, 1995, rev. 1999). Het was al snel duidelijk dat er bijzondere maatregelen nodig zouden zijn om de informatie voor de toekomst veilig te stellen, maar welke dat precies waren, moest onderwerp zijn van nader onderzoek.

Speciale opslag in combinatie met technisch onderzoek

De KB meldde zich direct als actieve deelnemer aan die technische onderzoeken, vaak in Europees verband. Een eerste mijlpaal werd gevormd door de NEDLIB-rapporten (in samenwerking met IBM) (2000); aan de stroom publicaties sindsdien is nog lang geen einde gekomen. Want de techniek blijft zich ontwikkelen en steeds nieuwe eisen stellen aan duurzaam beheer. Meer daarover op de pagina's KB Research.

Ook besloot de KB een speciale faciliteit te bouwen voor langetermijnopslag van elektronische publicaties. Omdat er nog geen kant-en-klare systemen op de markt waren die voldeden aan de eisen van de KB, ging zij een joint-venture aan met IBM om een opslagsysteem te ontwikkelen waarin elektronische publicaties ook op de lange termijn goed onderhouden zouden kunnen worden.

Op 12 december 2002 werd het eerste artikel geladen in het speciaal ontwikkelde DIAS-systeem (voor meer details over de aanloopfase, zie Steenbakkers, 2002 en Steenbakkers, 2003). Het e-Depotsysteem was gebaseerd op het Referentiemodel van de Open Archival Information Systems standaard (OAIS), waarvan de eerste versie in 2002 was vastgesteld. Het DIAS-systeem was in eerste instantie bedoeld voor de veilige opslag van Nederlandse elektronische publicaties. Een speciale afdeling e-Depot stuurde het systeem aan.

Ontwikkeling van de dienst internationaal e-Depot

Al voordat het DIAS-systeem was opgeleverd werd duidelijk dat elektronische publicaties niet alleen technische maar ook organisatorische consequenties zouden hebben, met name voor uitgevers en (nationale) bibliotheken. Sinds jaar en dag verzamelden nationale bibliotheken publicaties die binnen hun landsgrenzen tot stand waren gekomen, om die te archiveren voor het nageslacht. Ook de KB is zo'n depotbibliotheek voor Nederlands gedrukt erfgoed.

Elektronische publicaties zijn moeilijk te koppelen aan een land, omdat ze door internationale uitgevers via internationale platforms worden verspreid. Daarom besloot de KB een nieuwe dienst te ontwikkelen: digitale archivering voor internationale wetenschappelijke publicaties. Het concept hierachter was een "Safe Places Network", waarin vier of vijf digitale archieven, verspreid over de wereld, ervoor zorgen dat wetenschappelijke informatie voor de toekomst behouden blijft. Het internationaal 'e-Depot' was geboren.

Opvolger voor het DIAS-systeem

Het DIAS-systeem heeft bijna tien jaar dienst gedaan in de KB. Toen werd het opgevolgd door een in-huis ontwikkeld Digitaal magazijn. Het systeem wordt continu verder ontwikkeld om bij de tijd te blijven.

Meer informatie

Voor meer informatie over de KB en digitale duurzaamheid door de jaren heen en de geschiedenis van het e-Depot, zie ook de lijst publicaties van medewerkers over digitale duurzaamheid en het e-Depot.