Geschenken van de Vrienden van de KB

Sinds 1938 hebben de Vrienden extra fondsen bijeengebracht waarmee de KB belangrijke aanwinsten kon verwerven. Hieronder ziet u een overzicht van deze geschenken.

2017

In 2017 hebben de Vrienden bijgedragen aan de verwerving van vier belangrijke collectiestukken voor de KB: een wapenboek en drie alba amicora.

Het Wapenboek Nassau-Vianden

Het Wapenboek Nassau-Vianden is een handschrift uit de laatste jaren van de vijftiende eeuwen, bestaand uit twee katernen gehuld in een perkamenten omslag. Het boek bevat 35 familiewapens en twee portretten van een heraut in wapenrok. De wapens in het boek zijn van het voorgeslacht van Engelbrecht II (1451-1504), graaf van Nassau en Vianden. In het eerste katern staan de wapens van de voorouders van Engelbrechts vader Jan IV van Nassau (1410-1475), in het tweede die van zijn moeder Maria van Loon (1424-1502). Het wapenboek is vermoedelijk het oudste dat een dergelijk genealogisch verband verbeeldt. Mogelijk vererfde het wapenboek in de zestiende eeuw op Willem van Oranje (1533-1584), wiens wapen voorin het boek is geplakt. Het is echter ook mogelijk dat dit exlibris later is toegevoegd. Het wapenboek is geheel gedigitaliseerd en te zien via https://www.kb.nl/nassauvianden.

Album amicorum Cornelis Buys

Cornelis Buys (1559-1632) was drosaart en baljuw van Purmerend en de zoon van Paulus Buys, landsadvocaat van Holland. Het album amicorum bevat niet alleen bijdragen uit zijn studentenjaren zoals gebruikelijk, maar ook uit Buys’ latere leven, tot vlak voor zijn dood. Daaronder bevinden zich 26 prachtig ingekleurde wapenschilden en vier fraaie tekeningen. De meeste bijdragen zijn afkomstig uit Holland.

Album amicorum Cornelis Beresteyn

Het vriendschapsboek van Cornelis Beresteyn (1586-1638) uit Delft bevat 53 inscripties uit zijn studententijd (1605-1611) uit Leiden, Orléans, Angers, Parijs, Poitiers en Genève, inclusief zeven ingekleurde wapenschilden en vier gouaches. Cornelis Beresteyn kwam al voor in de handschriftencollectie van de KB als de opdrachtgever van het vermaarde Liedboek van Anna Steyn (in 1997 verworven door de KB en het Rijksmuseum). Het album is gebonden in een mooie contemporaine zwarte marokijnen band met blindstempeling en vergulde en geciseleerde sneden.

Stirpium insignium nobilitatis

Stirpivm insignium nobilitatis, tum etiam sodalium memoriale ofwel Stambuch der jungen Gesellen, oder Handtbuch mit sonderlichem vleis zusammen gebracht is een bundel met negentig gravures van Crispijn de Passe de Oude (1564-1637). Het werk is vermoedelijk rond 1602 gedrukt door Ludwig König in Bazel. Tussen de prachtig met de hand ingekleurde gravures zijn witte pagina’s aangebracht waarop bekenden en vrienden vriendelijke woorden konden schrijven. In dit exemplaar zijn echter teksten uit Jacob Cats Houwelick genoteerd. Het lijkt daarom eerder een huwelijksgeschenk.

De gedigitaliseerde versie is te zien via https://www.kb.nl/stirpium.

Wapenboek Nassau-Vianden

Wapenboek Nassau-Vianden

Album amicorum Cornelis Buys

Album amicorum Cornelis Buys

Album amicorum Cornelis Beresteyn

Album amicorum Cornelis Beresteyn

Stirpium insignium nobilitatis

Stirpium insignium nobilitatis

2016

In 2016 hebben de Vrienden van de KB bijgedragen aan de aanschaf van twee gebedenboeken en één exemplaar van het oudste bewaard gebleven damboek ter wereld.

Het ene gebedenboek stamt uit circa 1470-1490 en is afkomstig uit het klooster van de zusters Tertiarissen van Sint Agnes te Amersfoort. Dit klooster had nauwe banden met de beweging van de Moderne Devotie. Het handschrift bestaat deels uit papier, deels uit perkament en is voorzien van versierde initialen en bijzonder penwerk. Ook opmerkelijk is de fraaie buidelband die de beroemde Belgische binder Charles de Semblanx er in 1919 voor vervaardigde, naar het voorbeeld van middeleeuwse gordelboeken.

Het andere gebedenboek stamt uit ca. 1500-1550 en komt uit Maastricht, en heeft een contemporaine bruine leren band. Bijzonder zijn de Sint Servatius-paneelstempeling en het randschrift: "SERUATIUS SERUAUIT / FIDEM SERUAUIT PLEBEM DOMINI / SERUANDO ET ORANDO / MERUIT QUOD CREDIDIT / ALLELUYA". Vanwege de talrijke Middelnederlandse teksten, maar vooral vanwege de in Maastricht te lokaliseren zeldzame paneelstempelband, is dit handschrift een prachtige aanwinst voor de Koninklijke Bibliotheek.

Gebedenboek 1900 A 013

Gebedenboek 1900 A 013

Gebedenboek 1900 A 013

Gebedenboek 1900 A 013

Gebedenboek 1900 A 007

Gebedenboek 1900 A 007

Gebedenboek 1900 A 007

Gebedenboek 1900 A 007

Het zeer zeldzame Libro de ivego de las damas van Pedro Ruiz Montero staat bekend als het oudste bewaard gebleven damboek ter wereld. Het boek is gedrukt in Valencia in 1591 door Gabriel Ribes voor de boekhandelaar Angelo Tabano. Het bevat een uitgebreide beschrijving van het damspel met verscheidene diagrammen. In de tekst zijn enkele handgeschreven Spaanstalige annotaties te vinden. De band is waarschijnlijk vroeg 20e-eeuws. Het is een mooie aanvulling op de omvangrijke schaak- en damcollectie van de KB.

2015

Getijdenboek, laatste kwart vijftiende eeuw, aanvraagnummer 79K37.

Getijdenboek, laatste kwart vijftiende eeuw, aanvraagnummer 79K37.

De collectie oude drukken is uitgebreid met een zeer interessant convoluut, met acht titels van de graveur en waterbouwkundige Cornelis Meyer. De handgekleurde gravures van hoge kwaliteit laten zien dat Meijer grote bekendheid verwierf in Rome met zijn geslaagde pogingen de Tiber te zuiveren en bevaarbaar te maken.

2013

Liedboek Vlucht niet, maar sing een Liedt, fol. 7r

Het Wapenboek Nassau-Vianden

Het Wapenboek Nassau-Vianden is een handschrift uit de laatste jaren van de vijftiende eeuwen, bestaand uit twee katernen gehuld in een perkamenten omslag. Het boek bevat 35 familiewapens en twee portretten van een heraut in wapenrok. De wapens in het boek zijn van het voorgeslacht van Engelbrecht II (1451-1504), graaf van Nassau en Vianden. In het eerste katern staan de wapens van de voorouders van Engelbrechts vader Jan IV van Nassau (1410-1475), in het tweede die van zijn moeder Maria van Loon (1424-1502). Het wapenboek is vermoedelijk het oudste dat een dergelijk genealogisch verband verbeeldt. Mogelijk vererfde het wapenboek in de zestiende eeuw op Willem van Oranje (1533-1584), wiens wapen voorin het boek is geplakt. Het is echter ook mogelijk dat dit exlibris later is toegevoegd.

Het wapenboek is geheel gedigitaliseerd en te zien via https://www.kb.nl/nassauvianden.

Album amicorum Cornelis Buys

Cornelis Buys (1559-1632) was drosaart en baljuw van Purmerend en de zoon van Paulus Buys, landsadvocaat van Holland. Het album amicorum bevat niet alleen bijdragen uit zijn studentenjaren zoals gebruikelijk, maar ook uit Buys’ latere leven, tot vlak voor zijn dood. Daaronder bevinden zich 26 prachtig ingekleurde wapenschilden en vier fraaie tekeningen. De meeste bijdragen zijn afkomstig uit Holland.

2002

In dit jaar kocht de Vereniging voor de KB een Middeleeuws Getijdenboek met bijzonder penwerk, vervaardigd in Zuid-Holland aan het einde van de vijftiende eeuw.

2000

Dit jaar konden de Vriendenbijdragen aan de aankoop van een Noord-Nederlands Getijdenboek uit 1489. Het is een belangrijk Haarlems handschrift met miniaturen van de hand van de Nederlandse kunstenaar Spierinck.

1999

De Vereniging heeft een bijdrage geleverd aan de aanschaf van een unieke collectie alba amicorum uit het einde van de zestiende en begin van de zeventiende eeuw. De elf alba komen uit het bezit van de vooraanstaande Friese familie Van Harinxma thoe Slooten en vormen door hun luxueuze uitvoering, de prachtige wapenschilderingen, fraaie illustraties en de vele bijdragen van geleerden van naam en faam een belangrijke aanwinst.

Een album amicorum is een boekje waarin de eigenaar bijdragen verzamelde van vrienden, kennissen, of beroemde tijdgenoten, waarmee hij in contact stond. Het vriendenboek kan gezien worden als de voorloper van het poëzie-album.

De alba zijn als webexpositie te bezichtigen.

1998

De Vrienden hadden het plan gevat om de KB ter gelegenheid van het jubileum een bijzonder geschenk aan te bieden. Mooie geschenken zijn echter schaars.

Gelukkig kon aan het eind van het jubileum-jaar de KB een unieke postincunabel worden aangeboden: een exemplaar van Leven ons liefs heren Jesu Christi. De postincunabel is omstreeks 1503 door Jan Seversz te Leiden gedrukt en voorzien van een unieke serie handgekleurde houtsneden.

1996

In 1996 steunde de Vereniging de aankoop van een middeleeuws Getijdenboek met miniaturen van de Meesters van de Haarlemse Bijbel. Het Getijdenboek is ontstaan in Haarlem, gedateerd tussen 1445 en 1450 en is een bijzondere aanwinst voor de KB. Het op perkament uitgevoerde handschrift is verlucht met 5 miniaturen, gedecoreerde initialen, geschilderde randversieringen een enkele penwerk initialen. Gebonden in een waarschijnlijk Amsterdamse perkamenten band uit eind 17e of begin 18e eeuw.

1995

Dankzij de Vrienden konden dit jaar twee belangrijke aanwinsten aan de collectie worden toegevoegd: een exemplaar van de zeldzame bundel Naenia van P.C. Boutens en een boekband ontworpen door de vooraanstaande Franse boekbinder Monique Matthieu.

Van de bundel Naenia, het 'zeldzaamste boek van de twintigste eeuwse Nederlandse literatuur', werden in 1903 slechts twaalf exemplaren gedrukt. Het exemplaar dat door de Vrienden is geschonken, is hoogstwaarschijnlijk Boutens' eigen exemplaar geweest. Het werd - als enige exemplaar eigenhandig - 'vercierd' door Jan Toorop.

P.C. Boutens, Naenia: tot de nagedachtenis van Willem van Tets. Voorschoten, 1903. Sign: 2294 B 34.

Monique Mathieu, de beroemdste Franse boekbindster van deze tijd, kreeg in 1994 de opdracht om om een exemplaar van de bibliofiele uitgave van Bestiaire van Pierre Lecuire te binden in een band van haar hand. Zowel de aanschaf van het boek als de boekbandkosten kwamen voor rekening van de Vrienden.

1994

Omdat de Verening het belangrijk vindt dat de schatten van de KB ook in brede kring bekend worden, droegen ze bij aan de uitgave van de publicatie Honderd hoogtepunten uit de KB.

De publicatie is inmiddels uitverkocht en wordt niet meer bijbesteld.

1993

De Vriendenvereniging maakte dit jaar de aankoop mogelijk van een Getijdenboek uit de Zuidelijke Nederlanden van het einde van de Vijftiende eeuw. Het boek ontleent zijn uitzonderlijke waarde aan de aanwezigheid van 23 gouden en zilveren pelgrimstekens, aangebracht aan het einde van het boek. Zij zijn afkomstig uit bedevaartplaatsen in Duitsland, Frankrijk, Belgie en Nederland. Deze hoogwaardige en complete collectie van 23 pelgrimstekens is volstrekt uniek in de wereld.

Bovendien werd, ditmaal geheel voor rekening van de Vrienden, voor de verzameling boekbanden van de KB een eigentijds band-kunstwerk verworven van de kunstenaars Corrie van de Vendel en Hajo van Gemerden.

1992

In 1992 werden een album amicorum en een convoluut met vier incunabelen geschonken.

1991

Metaalplastiek door Louk van Meurs-Mauser: voorgevel van het oude gebouw van de KB

Metaalplastiek door Louk van Meurs-Mauser: voorgevel van het oude gebouw van de KB

Jaren '60

Een topstuk dat in de jaren zestig werd geschonken, is de monumentale uitgave van de werken van de kerkvader Ioannes Chrysostomus (ca. 345-407). De tekst werd bezorgd door niemand minder dan Erasmus, en in 1530 in Bazel door Froben gedrukt. De vijf banden werden vervaardigd voor de beroemde Franse boekenverzamelaar Jean Grolier.

1954

In 1954 werd dankzij de Vrienden de Du Perron-collectie van A.A.M. Stols verworven en droeg de vereniging bij aan de aanschaf van het ‘Kelmscott-kastje’ met daarin de gehele productie van de beroemde private press van William Morris.

1946-1947

In 1946 werd een vroege Antwerpse druk verworven, en in 1947 een verzameling brieven van belangrijke zeventiende-eeuwse Nederlanders. In datzelfde jaar ontving de KB de gehele oplage van 300 exemplaren van Folke Dahls Dutch corantos, een werk over de spectaculaire vondst van een verzameling zeventiende-eeuwse Nederlandse kranten in de Koninklijke Bibliotheek te Stockholm. Het was de bedoeling van de schenker, de universiteitsbibliotheek van Göteborg, dat de Vrienden de boeken ten bate van de KB zouden verkopen.

1940-1945

In het begin van de jaren '40 kwam de Vriendenvereniging vanzelfsprekend weinig in actie, al werd in 1942 op haar kosten een machine aangeschaft voor fotoreproductie. Na de oorlog kwam een gestage stroom van geschenken op gang.

1938

De Vrienden gaven hun eerste geschenk al direct in 1938. Het betrof een standaardwerk op het gebied van de Perzische kunst, A survey of Persian art van Arthur Upham Pope en Phyllis Ackerman. Ze bekostigden deel 1 tot en met 3, de delen 4 tot en met 6 volgden een jaar later. In 1939 ontwierp Elizabeth Reitsma-Valença een ex-libris, dat in alle door de Vrienden geschonken boeken werd aangebracht. Het ontwerp toont de statige voordeur van het gebouw van de KB aan het Lange Voorhout 34.