Als je hele familie "in naam van God" tot eigendom is gemaakt, dan voelt het niet alsof dat ook jouw God is.

Anton de Kom werd in 1898 in Paramaribo geboren. Hij stamde af van tot slaaf gemaakten. De familie van zijn moeder was in 1841 vrijgekocht, maar zijn vader was zelfs nog in slavernij geboren. Slavernij was voor Anton de Kom dus niet iets van lang geleden!

De Kom studeerde af als boekhouder en werkte in Suriname en Haïti, waarna hij naar Nederland verhuisde. Hij deed een jaar vrijwillige militaire dienst en werkte kort voor een adviesbureau. Daarna werd hij vertegenwoordiger van een koffiebranderij. In zijn vrije tijd schreef hij aan zijn boek ‘Wij slaven van Suriname’. In 1931 had hij het boek af, maar vanwege de gezondheid van zijn moeder moest hij terug naar Suriname voor het gepubliceerd kon worden.

In Suriname begon Anton de Kom juridisch advies te geven aan arme land- en contractarbeiders. Het duurde nog geen maand voor hij door de politie werd opgepakt en gevangengezet op beschuldiging van revolutionaire activiteiten. Voor de gevangenis verzamelde zich al snel een menigte die dagenlang zijn vrijlating eiste. Toen de rust niet vanzelf terugkeerde greep de politie hard in, met 2 doden en 22 gewonden als gevolg.

Na 3 maanden gevangenschap werd Anton de Kom, samen met zijn vrouw en kinderen, in het geheim op de boot naar Nederland gezet.

Terug in Nederland kon De Kom geen werk meer vinden. Hij besteedde zijn tijd aan het herschrijven van ‘Wij slaven van Suriname’. In 1934 verscheen het boek, maar de beschrijvingen van gruwelijke lijfstraffen en seksueel misbruik van zwarte mensen werden, onder druk van de Nederlandse overheid, uit deze versie geknipt. Deze passages werden beschouwd als te aanstootgevend en opruiend om in Nederland gepubliceerd te kunnen worden.

“Zoo verdwijnen de millioenen voor Suriname ten bate van enkele kapitalisten, terwijl het overgroote deel der bevolking in armoe verkeert. En in Nederland op de scholen leeren reeds de kleine kinderen het axioma: - de neger is lui en Suriname kost ons millioenen!”

De Kom bleef actief in de linkse politiek. Hij gaf regelmatig lezingen over kolonialisme op communistische bijeenkomsten en hij deed mee aan protesten tegen de grote werkloosheid. Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak sloot De Kom zich aan bij het communistisch verzet. Hij schreef veel voor verzetskranten De Vonk en het Revolutionair Socialistische Blad. Deze stukken gingen vaak over de overeenkomsten tussen de nazionderdrukking en de koloniale onderdrukking in Suriname. In 1944 werd hij verraden en opgepakt door de bezetter. Hij kwam uiteindelijk terecht in het concentratiekamp Sandbostel, in het noorden van Duitsland.

“gekleurde landgenooten gij waart slaven, gij zult in armoede en ellende blijven leven, zoolang gij geen vertrouwen hebt in uwe eigen proletarische eenheid.”

Op 24 april 1945 overleed Anton de Kom in het concentratiekamp aan tuberculose, 5 dagen voordat het kamp op 29 april bevrijd werd door het Britse leger. Anton de Kom heeft zijn verzet met de dood moeten bekopen.

Anton de Kom werd door de gevestigde orde beschouwd als een gevaarlijke onruststoker. Dat weerhield hem er niet van zijn mening te blijven uitspreken. Na zijn dood werd hij vergeten, totdat hij in de jaren 1960 opnieuw werd ontdekt door Surinaamse studenten in Nederland. Sinds 2020 maakt Anton de Kom deel uit van de Canon van de Nederlandse Geschiedenis als lichtend voorbeeld van moed, rechtvaardigheid, het opkomen voor onderdrukten en de strijd tegen racisme.

De KB is de nationale bibliotheek van Nederland. We bewaren de grootste collectie boeken, kranten en tijdschriften van het land. Van middeleeuwse handschriften, tot kranten en van de Donald Duck tot romans uit alle tijden. Het is de grootste collectie aan aangrijpende verhalen en persoonlijke herinneringen. Maar ook aan controversiële meningen en historische uitspraken. Uit honderden jaren en van duizenden mensen. Vastgelegd in miljoenen teksten.