“Het huwelijk was, is en zal immer in zijn kern zijn de meest belachelijke, meest onkiesche vorm van sexueele samenleving. Gebaseerd op wantrouwen, verlaagt het aangaan er van zoowel den man als de vrouw.”

Dit is een uitspraak van Wilhelmina Drucker uit 1894. Zij was een van de eerste Nederlandse feministes. Drucker maakte zich kwaad over de ongelijke positie van vrouwen aan het einde van de 19e eeuw en vergeleek het huwelijk met een ‘koopcontract’, waarin de vrouw eigendom werd van de man.

Van vrouwen werd in die tijd verwacht dat ze trouwden en kinderen kregen. Als ze getrouwd waren, werden ze economisch en juridisch afhankelijk van hun man. Ze hadden dus geen eigen geld en mochten bijvoorbeeld niet stemmen of studeren. Drucker vond dat vrouwen zelf moesten kunnen bepalen hoe ze hun leven vormgaven. Ze besloot om niet te trouwen en geen kinderen te krijgen. Ze streed haar hele leven voor de wettelijke en maatschappelijke gelijkheid van man en vrouw.

In 1889 richtte Drucker met gelijkgestemden de Vrije Vrouwenvereeniging op. Door tegenstanders werd dit vaak veranderd in Vrije Vrouwen Vereeniging, ofwel een vereniging voor vrouwen van losse zeden. In 1894 richtten zij de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht op. Deze zouden als zelfstandige organisaties naast elkaar bestaan.

“Bij de wet nu is de vrouw dezelfde plaats aangewezen, die het nog geen zeven jaar oud zijnde kind in het huisgezin inneemt. Bij al wat geschiedt vraagt men noch haar oordeel, noch haar raad, of denkt er ook maar één oogenblik over na, haar heur eigen belangen te laten behartigen.” Drucker over de wettelijke positie van vrouwen. Uit de hierboven genoemde brochure ‘Een woordje aan de vrouwen van Nederland’ (1891).

Haar jeugd droeg zeker bij aan haar activisme. Haar schatrijke vader weigerde met haar moeder te trouwen. Daardoor groeide ze in armoede op als ‘buitenechtelijk kind’. Kinderen van ongetrouwde ouders werden in die tijd als minderwaardig gezien.

Daardoor werd Drucker als kind achtergesteld en tegengewerkt. Ook zag ze van dichtbij hoe afhankelijk vrouwen waren. Haar moeder voedde Wilhelmina en haar zus in haar eentje op. Haar vader droeg alleen bij aan haar levensonderhoud als hij daar zin in had. Als volwassene spande Drucker zich in om de positie van buitenechtelijke kinderen te verbeteren. “Bloedverwantschap heeft niets van doen met trouwen. Herediteit heeft niets te maken met het huwelijk. Gezichts- en lichaamsvormen, ziekten, deugden en ondeugden planten zich over van ouder op kind zonder dat stadhuis of kerk zich hiermede moeien.”

Drucker schreef in Evolutie kritisch over onder meer het huwelijk, godsdienst en de dubbele seksuele moraal. Velen vonden het schokkend dat een vrouw zich openlijk uitsprak over zulke onderwerpen. Ook sommige andere feministes vonden Drucker te extreem en uitten kritiek haar ‘onbeschaafde’ blad. In de pers werd zij regelmatig belachelijk gemaakt om haar meningen over het huwelijk. Ze wilde natuurlijk wel trouwen, werd er geopperd, er was gewoon geen man die haar wilde hebben. De Roode Duivel, 15 mei 1893

Ook na haar dood bleef Wilhelmina Drucker maatschappelijk relevant. Eind 1969 - ruim 43 jaar na haar overlijden - ontstond ‘Dolle Mina’: een feministische actiegroep die met ludieke acties de rechten van vrouwen wilde verbeteren. De naam ‘Dolle Mina’ was natuurlijk een eerbetoon aan Wilhelmina Drucker, strijdbare feministe van het eerste uur, hoewel zij tijdens haar leven nooit zo genoemd is. Ook de bijnaam ‘IJzeren Mina’ stamt uit deze periode.

Drucker was een pionier binnen de vrouwenbeweging, maar met ‘ophemelarij’ had ze niets. Ze ging niet graag op de foto, waardoor er maar weinig beeldmateriaal van haar bewaard is gebleven. Gelukkig zijn veel van haar teksten terug te vinden in de collectie van de KB.

De KB is de nationale bibliotheek van Nederland. We bewaren de grootste collectie boeken, kranten en tijdschriften van het land. Van middeleeuwse handschriften, tot kranten en van de Donald Duck tot romans uit alle tijden. Het is de grootste collectie aan aangrijpende verhalen en persoonlijke herinneringen. Maar ook aan controversiële meningen en historische uitspraken. Uit honderden jaren en van duizenden mensen. Vastgelegd in miljoenen teksten.