Atlas van Dirk van der Hagen

De kroning van stadhouder Willem III en zijn vrouw Mary Stuart tot koning en koningin van Engeland in 1689 vormde de afsluiting van de Glorious Revolution. In hun gevolg bevond zich de graveur Romeyn de Hooghe (1645-1708), die in die tijd vrijwel alle belangrijke historische gebeurtenissen vastlegde. Een aantal van zijn prenten is opgenomen in een vierdelige atlas, die in de Koninklijke Bibliotheek bewaard wordt. Het woord atlas moet hierbij niet worden opgevat in de huidige betekenis van een samengebonden reeks kaarten, maar in ruimere zin, als een verzameling kaarten en topografische afbeeldingen, aangevuld met bijvoorbeeld portretten, afbeeldingen van planten en dieren en mythologische taferelen.

Wie de oorspronkelijke eigenaar van deze atlas was, is niet bekend. Mogelijk was het de Amsterdamse koopman Dirk van der Hagen. Hij verzamelde tijdens zijn leven een aanzienlijke collectie tekeningen en prenten. In de Amsterdamsche Courant van 11 oktober 1710 wordt de verkoop aangekondigd van 'alle de nagelaten papier-konst van wylen de Hr. Dirk van der Hagen'. Ter veiling komt ook 'een Atlas in 4 Deelen, ongemeen konstig met goud &c. overschildert van D. Jansz van Zanten, nooit so gesien'. Exemplaren van de catalogus van deze veiling zijn, voor zover bekend, niet bewaard gebleven. Ook is niet bekend wie toen de atlas van Dirk van der Hagen gekocht heeft. In de literatuur over de 'meester afsetter' Van Santen is de atlas van Van der Hagen altijd vermeld als een van zijn werkstukken waarvan de bewaarplaats onbekend is.

In de meest recente literatuur wordt de hier getoonde atlas beschouwd als de verloren gewaande atlas van Dirk van der Hagen, maar helemaal bewezen is deze herkomst niet. De datering sluit het niet uit: de kaarten van beroemde kaartmakers als Blaeu, Visscher, de Wit en Janssonius en de prenten van onder andere Romeyn de Hooghe dateren uit de periode tot 1689. Bovendien bestaat hij uit vier delen en wordt de inkleuring tegenwoordig inderdaad aan Van Santen toegeschreven. Het exemplaar is sinds 1887 in het bezit van de Koninklijke Bibliotheek en afkomstig uit het legaat van P.J.B.C. Robidé van der Aa.

Literatuur

  • De wereld binnen handbereik. Nederlandse kunst- en rariteitenverzamelingen, 1585-1735. Zwolle, Amsterdam [1992]
  • Een wereldreiziger op papier. De atlas van Laurens van der Hem (1621-1678). Amsterdam [1992].

Atlas [aangelegd door Dirk van der Hagen?]. Ca. 1690. 4 dln. met elk honderd kaarten en prenten. - 1049 B 10-13, dl. 2, plaat 23

Atlas [aangelegd door Dirk van der Hagen?]. Ca. 1690. 4 dln. met elk honderd kaarten en prenten. - 1049 B 10-13, dl. 2, plaat 23