Niet gedrukt in Den Haag

De Koninklijke Bibliotheek beschikt over een van de grootste collecties oude drukken (boeken gedrukt vóór 1801) van Nederland. In die collectie bevindt zich een doorsnede van de Nederlandse boekproductie tot en met de achttiende eeuw: van atlassen van Blaeu en drukken van de Elzeviers tot pamfletten en gelegenheidsdrukwerk, en van Gysbreght van Aemstel en Sarah Burgerhart tot ordonnanties van de Staten van Holland. De nadruk in de verzameling ligt op de Haagse drukken: samen met de universiteitsbibliotheken probeert de KB van alle Nederlandse boeken uit deze periode tenminste één exemplaar in een publieke collectie in Nederland te krijgen, waarbij alle deelnemende bibliotheken de publicaties uit hun vestigingsplaats proberen te verwerven.

De Short Title Catalogue, Netherlands (STCN) is de retrospectieve nationale bibliografie van Nederland. In de STCN worden - aan de hand van grote bibliotheekcollecties in binnen- en buitenland - alle gedrukte werken beschreven die voor 1801 in Nederland zijn verschenen, of in het Nederlands elders (met uitzondering van Vlaanderen).

Voor zowel het verzamelbeleid van de KB als de beschrijfregels van de STCN geldt dat boeken die in Nederland gedrukt lijken, maar het niet zijn, toch worden opgenomen. Dat betekent in de praktijk dat zich in de collectie oude drukken van de KB èn in de STCN veel boeken bevinden die volgens de titelpagina in Den Haag gedrukt zijn, maar in werkelijkheid elders, bijvoorbeeld om de censuur om de tuin te leiden.

In deze tentoonstelling wordt aan een select aantal van deze boeken aandacht besteed. Het gaat bijna zonder uitzondering om achttiende-eeuwse Franse boeken, maar ook een Duitse vertaling van een Engelse sleutelroman komt aan bod, net zoals de zogenaamd Haagse uitgaven van Charles I's Eikon basilike. Daarnaast wordt aandacht besteed aan de vraag hoe je valse Haagse drukken van echte onderscheidt, en wordt er een bescheiden statistische analyse van het verschijnsel gepresenteerd.

De tentoonstelling werd samengesteld door medewerkers van de STCN ter gelegenheid van het afscheid van Dr J.A. Gruys van de Koninklijke Bibliotheek. Hans Gruys was gedurende meer dan 35 jaar verantwoordelijk voor de aanschaf en het beheer van de collectie oude drukken. Hij was tevens een van de initiatiefnemers en eerste projectleider van de STCN. We hoeven hem niet uit de doeken te doen welke boeken wél en welke níet gedrukt zijn in Den Haag - en waarom. Maar aan de STCN-gebruikers en aan alle geïnteresseerden in de geschiedenis van het Nederlandse boek willen we het graag vertellen.