A

De a van Univers, een schreefloos ontwerp van Adrian Frutiger, een van de meest bekende letterontwerpers van de 20e eeuw en inmiddels 80 jaar geworden. De Univers was een troefkaart van de ‘Zwitserse typografie’, opgekomen vanaf het midden van de jaren 50 en vervaagd vanaf eind jaren 70. De stijlen van de Univers, van licht tot zeer zwaar, romein en cursief, smal, normaal en breed, passen in een strak systeem, logisch en consequent – het is het lievelings-lettertype van Wim Crouwel.

Probleemloos is dit type niet. Bij de a, e, g en s zijn de bogen zover doorgezet dat de lettervormen bijna gesloten zijn. In kleine corpsen lopen ze dan ook dikwijls dicht – wat ook bij de cijfers zoals de 3 en de 5 kan gebeuren (Adrian Frutiger heeft dit zelf opgelost met zijn Frutiger uit 1976.) De Univers is een esthetisch monument, maar soms lastig te lezen. Overigens heeft de Helvetica hetzelfde probleem, hoewel ervaren lezers hiervan weinig last hebben omdat de moeilijke letters door hun context worden ondersteund.

Trefwoorden in een woordenboek, pas in de tweede helft van de 19e eeuw vet geworden, laten zich schreefloos uitmonsteren (de rest van de lemma’s is in dit lexicon met schreven gezet). Een woordenboek lees je anders dan lopende tekst: al bladerend snel zoeken op kenmerkende delen, alfabetisch geordend. Is het makkelijker een trefwoord (zonder vet) los te laten op het web? Vaak wel, en woordenboeken veranderen dan ook in typografische dinosaurussen. (De Centennial, waarmee de rest van de lemma’s is gezet, is ook een ontwerp van Adrian Frutiger, gepubliceerd in 1986.)

Gerard Unger

  • Groot woordenboek van synoniemen. Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen, 1991. Vormgeving: Marjan Gerritse. Lettertype: Univers (en Centennial). Aanvraagnummer: 6308 J 22  (ook depotexemplaar beschikbaar)