C

Vroeg of laat moest het gebeuren: de verschijning van een Nederlands letterontwerp in deze column en van Jan van Krimpen in het bijzonder. O Hollandste van alle Hollandse letterontwerpers! Veel wordt er dit jaar geschreven over Calvijn, en wat dan te denken van een lettertype dat een strenge ontwerper verraadt en waarbij het ouderwetse woord zelftucht niet misstaat?

Deze c is te vinden in de Ruiter in de dom te Bamberg, een gedicht van P. C. Boutens, gepubliceerd in 1931. Het is de onderkast c van de Romanée, uitgebracht in 1928. Terwijl veel eenentwintigste eeuwse lezers met het taalgebruik van Boutens moeite zullen hebben, toont de Romanée een grote helderheid en vanzelfsprekendheid die het lezen van dit letterontwerp voor iedereen moeiteloos maken. De Romanée is als romein ontworpen om te passen bij een cursief van Christoffel van Dijck, gesneden rond 1660. In 1949 heeft Jan van Krimpen een eigen cursief bij de Romanée ontworpen, die bijna rechtop staat (net als de Joanna cursief van Eric Gill, die hiervoor is beschreven) en nagenoeg een zelfstandig ontwerp is.

Maar hoe Hollands is de Romanée? Liefhebbers van letters kunnen herinneringen terugvinden aan Franse ontwerpen uit de eerste helft van de zestiende eeuw, zoals van Claude Garamond. En de naam is ontleend aan een goede Bourgondische wijn, gedronken tijdens een diner in Engeland. De Hollandsheid van de Romanée is betrekkelijk en het ontwerp is evenmin gebonden aan de tijd van ontstaan – bijvoorbeeld Piet Zwart maakte in 1928 radicaal andere typografie dan Jan van Krimpen. De Romanée laat zich in 2009 zonder bezwaar toepassen en is als digitaal type ter beschikking. Voor Bram de Does is het de inspiratie geweest voor zijn Trinité (1982) en hij heeft daarover prachtig geschreven in Romanée en Trinité, Historisch origineel en systematisch slordig (1991), in de KB te vinden onder nummer KW DPK 0090.

Gerard Unger

  • Bezonnen verzen, P. C. Boutens, Joh. Enschedé & Zonen, Haarlem, 1931.
    Aanvraagnummer: 24 F 6
    Vormgeving: Jan van Krimpen. Lettertype: Romanée